www.schwiebus.pl

:: 安iebodzi雟ka legenda
Artyku dodany przez: schwiebu (2005-05-03 18:44:13)


安iebodzi雟ka Gazeta Powiatowa
WYDANIE NR 1-2 [157-158] stycze-luty 2005

安iebodzi雟ka legenda

W g瘰tniej帷ym zmierzchu kr鏒kiego, lutowego dnia - pierwszy polski proboszcz w 安iebodzinie (parafia 鈍. Micha豉 Archanio豉.), ksi康z kanonik Piotr Janik - ko鎍zy czytanie brewiarza.
- Nagle za oknem, na podw鏎zu, rozleg si strza. Potem drugi, trzeci, czwarty i pi徠y.
Ksi康z poderwa si na r闚ne nogi.

By rok 1946.

Przez tak zwane w tamtych latach Ziemie Odzyskane, przelewa造 si fale "szabrownik闚". W kraju, komuni軼i wsparci o sowieckie bagnety, morduj帷 i niszcz帷 prawdziwych patriot闚, d捫yli do pe軟i w豉dzy.

- Czasy by造 niepewne i ksi康z zastyg w bezruchu, czekaj帷 na dalszy bieg wypadk闚.

Lecz nic nie nast徙i這. Trwa豉 g逝cha cisza, wi璚 proboszcz wyszed z kancelarii i skierowa si ku schodom, wiod帷ym na g鏎, do mieszka ksi篹y. W po這wie drogi mign窸a mu posta wysokiej zakonnicy w czarnym habicie, zd捫aj帷ej jakby ku drzwiom, wiod帷ym na podw鏎ko.
- Zawo豉: "Siostro, siostro, gdzie siostra idzie?"
Zakonnica nie odpowiedzia豉 i znikn窸a za za這mem muru.
Ksi康z przy najbli窺zej okazji spyta siostr Dominik, kt鏎a z nich chodzi豉 po plebani? Zdziwiona odpowiedzia豉, i 瘸dna z nich na plebani tego dnia nie chodzi豉.

Czas p造n掖 szybko i proboszcz rych這 zapomnia o dziwnym zjawisku, przypisuj帷 je jakim zwidom.

Min掖 okr庵造 rok i znowu nadszed zmierzch kr鏒kiego, lutowego dnia. Za oknami plebani, na podw鏎ku, zn闚 pad這 pi耩 kr鏒kich strza堯w. Po 安iebodzinie zacz窸y kr捫y g逝che pog這ski o tajemniczych strza豉ch na plebani, o niemieckich zakonnicach ze Zgromadzenia Si鏀tr. Boromeuszek, kt鏎e prowadzi造 przy ko軼iele ochronk dla biednych dzieci i o nag造m znikni璚iu tych zakonnic.

Ksi康z Janik napisa wi璚 list do Niemiec, do ostatniego niemieckiego proboszcza parafii 鈍. Micha豉 Archanio豉, ksi璠za Mllera, z pro軸, o jakiekolwiek informacje o Siostrach Boromeuszkach, pracuj帷ych w tutejszej parafii 鈍. Micha豉 Archanio豉.
Odpowied nadesz豉 bardzo szybko.

- [...] tak, by造 takie siostry.
Nie chcia造 opu軼i swoich sierot i kiedy front by ju na przedmie軼iach miasta, odm闚i造 ewakuacji.
Jak wiadomo, Sowieci weszli do 安iebodzina 30 stycznia 1945 r. (st康 nazwa ulicy: 30 Stycznia). Oko這 4-5 lutego 1945 r. pijan band weszli do ko軼io豉, na plebani i do sieroci鎍a.
- Opr鏂z tych pi璚iu bohaterskich kobiet i gromadki 鄉iertelnie przera穎nych dzieci oraz starego i chorego proboszcza, na ko軼ielnym terenie nie by這 nikogo.
Pijani so責aci zachowywali si coraz bardziej brutalnie. W pewnej chwili jeden z nich szarpn掖 ordynarnie niemieck dziewczynk.
Zakonnica zas這ni豉 j sob.
Rozw軼ieczony bandyta strzeli jej prosto w twarz. Pozosta貫 cztery zgin窸y tak samo.
Ksi康z Mller, ju wtedy ci篹ko chory, zemdla i to zapewne uratowa這 go przed zamordowaniem, bo Sowieci ju go nie ruszali.
Troch jednak przestraszeni, bo prawo wojenne jest okrutne i w wyniku mordu na cywilach, bezwzgl璠nie skazuje na kar 鄉ierci, pogrzebali zw這ki zabitych zakonnic na plebanijnym podw鏎ku, zrywaj帷 z niego warstw wierzchnich kamieni i po這篡li kamienie z powrotem.
- Wszelki 郵ad znikn掖.
[...]

Tyle ksi康z Mller, kt鏎y zreszt wkr鏒ce zmar.
Ksi康z proboszcz Piotr Janik zarz康zi ekshumacj.
Przekopano podw鏎ko.

By造.

Nietkni皻e rozk豉dem, w poszarpanych habitach, le瘸造 obok siebie, biedne, 鈍i皻e m璚zenniczki.
Po cichym i szybkim pogrzebie (niewiadoma by豉 reakcja komunistycznej w豉dzy) spocz窸y w po鈍i璚onej ziemi na cmentarzu.
To tych pi耩 bezimiennych mogi, obok grob闚 Si鏀tr Pasterek.
Strza堯w na podw鏎ku ju nikt nigdy nie s造sza.


Ps. Relacj t s造sza豉m z ust 酥. Siostry Dominiki, kt鏎ej z kolei opowiada to te 酥. ksi康z Piotr Janik, powo逝j帷 si na list niemieckiego ksi璠za - proboszcza Mllera. Redakcja „安iebodzinskiej Gazety Powiatowej" nawi您a豉 kontakt z klasztorem Si鏀tr Boromeuszek w Trzebnicy, sk康 pochodzi造 te zakonnice i obieca造 przekaza Redakcji imiona zamordowanych Si鏀tr. My郵, 瞠 zajm si wyja郾ieniem tej smutnej historii.

 

Bo瞠na Sieciechowicz

 




Tragiczne losy Boromeuszek ze Schwiebusa

Dzie za Dniem
27 pa寮ziernika 2010 r.

Na 豉mach 安iebodzi雟kiej Gazety Powiatowej (nr 1/2 stycze-luty 2005) Bo瞠na Sieciechowicz opublikowa豉 tekst pt. "安iebodzi雟ka legenda". Traktuje on o zastrzeleniu przez 穎軟ierzy rosyjskich pi璚iu si鏀tr ze Zgromadzenia Boromeuszek w lutym 1945 r. Wojska I-go Frontu Bia這ruskiego, 69 Armii gen. Ko逍akczy i 33. Armii gen. Cwietajewa wkroczy造 do 安iebodzina 30 stycznia 1945 r. Schwiebus by jednym z pierwszych niemieckich miast na drodze zwyci瘰kich Rosjan. Zosta zaj皻y z marszu, bo najbli窺ze zgrupowanie obronne Niemc闚 formowa這 si w okolicy Mostek. Komendant wojenny miasta - major W這dzimierz Gaunow zosta mianowany 7 lutego 1945 r.

Tragiczne losy Boromeuszek ze Schwiebusa

Pierwszy polski proboszcz - Piotr Janik (1945-1978) w豉daj帷y biegle j瞛ykiem niemieckim o losie si鏀tr Boromeuszek us造sza zapewne od swego poprzednika ks. Otfrieda Mllera, z kt鏎ym do 30 czerwca 1945 r. - do czasu jego wyjazdu do Berlina - mieszka na plebanii. Przez lata wie嗆 o tragicznych wydarzeniach kr捫y豉 w鈔鏚 安iebodzinian. Na ten temat nikt oficjalnie si nie wypowiada. Niemym 鈍iadectwem zbrodni by豉 i jest skromna, bezimienna kwatera z rz璠em mogi w pobli簑 pierwszej, p馧nocnej bramy cmentarza na ul. Strzeleckiej. Obok pochowano tak瞠 zmar貫 tu siostry Pasterki.

Oddzia Akcji Katolickiej postanowi zaj望 si kwater Boromeuszek. Przewidziano likwidacj rachitycznego ogrodzenia i wy這瞠nie granitem miejsca poch闚ku. Prezes AK Ryszard υtarewicz zleci mi projekt planszy informacyjnej - pylonu jaki stanie obok mogi. Chc帷 uzyska wiarygodne dane na temat los闚 zakonnic, ich personalia i daty tragicznej 鄉ierci dotar貫m do archiwum Zgromadzenia Si鏀tr Boromeuszek w Trzebnicy pod Wroc豉wiem. Pozwoli這 to wyja郾i pewne nie軼is這軼i zawarte w przywo豉nym artykule Bo瞠ny Sieciechowicz, kt鏎e autorka zak豉da豉 nazywaj帷 sw鎩 tekst legend.

Dzi瘯i przychylno軼i s. Beaty Stellmach, kt鏎a przeprowadzi豉 kwerend w trzebnickim archiwum, dowiedzia貫m si, 瞠 w lutym 1945 r. w 安iebodzinie 穎軟ierze rosyjscy zamordowali sze嗆 si鏀tr. Z relacji dw鏂h piel璕niarek: s. Amandy Glombik oraz s. Petrussy Richter wiemy, 瞠 dwie zosta造 zastrzelone: - Edmara Komischke (ur. 19.11.1915 r.) zgin窸a 3 lutego w obronie w豉snej (wybra豉 鄉ier), - Lybia Zaporowicz (ur. 07.10.1882 r.) stan窸a w obronie 10-letniej c鏎ki lekarza, kt鏎 chcia ze sob zabra 穎軟ierz.

Czwartego lutego 1945 r. z plebanii zabrano do piel璕nacji rannych cztery siostry, kt鏎e ju nie wr鏂i造. By造 to: - s. Speciosa Urba鎍zyk (ur. 19.01.1898 r.), - s. Leutberga Stania (ur. 28.12.1912 r.), - s. Melisa Pawlik (ur. 28.03.1911 r.), - s. Orlanda Striegan (ur. 08.08.1904 r.).

„Zmasakrowane” siostry zosta造 odnalezione w dw鏂h domach przez osoby wyznaczone do prac porz康kowych. Widzia豉 je S. Petrussa. Zmar貫 z這穎no do wsp鏊nego grobu. (Cudzys堯w jak w oryginale - przyp. KG). Bo瞠na Sieciechowicz pisze, 瞠 obawiaj帷 si kary za mord na ludno軼i cywilnej, sprawcy pogrzebali cia豉 na podw鏎zu plebanii, maskuj帷 poch闚ek brukiem.

Wiemy, 瞠 na cmentarz komunalny tragicznie zmar貫 zakonnice ekshumowa proboszcz Piotr Janik. W ten spos鏏 uci掖 powtarzaj帷e si opowie軼i o duchach kr捫帷ych noc wok馧 plebanii. Artyku Bo瞠ny Sieciechowicz mo積a odnale潭 na stronie www.schwiebus.pl.

 

 

Kazimierz Gancewski



Kwerenda Siostry Beaty Stellmach

Korespondencja listowa
Trzebnica, 29 lipca 2010 r.

 

Pan Kazimierz Gancewski

Dotyczy kwatery mogi si鏀tr Boromeuszek i los闚 si鏀tr w 安iebodzinie.

Przys豉ne pismo z dnia 1 lipca 2010 r. przekazane zosta這 do archiwum Zgromadzenia Si鏀tr Boromeuszek w Trzebnicy. Na temat los闚 si鏀tr zachowa豉 si relacja S. Amandy Glombik oraz S. Petrussy Richter, piel璕niarek. Siostry opisuj te wydarzenia tak jak je prze篡wa造. Brak jest wzmianki o relacji Ks. Mllera.

W 安iebodzinie zosta這 zamordowanych 6 si鏀tr. Wg posiadanych informacji – siostry zosta造 zastrzelone:
03.02.1945 r. S. Edmara Komischke, ur. 19.11.1915 r.
09.02.1945 r. S. Lybia Zaporowicz, ur. 07.10.1882 r.

S. Edmara zgin窸a w obronie w豉snej – wybra豉 鄉ier.
S. Lybia stan窸a w obronie dziesi璚ioletniej c鏎ki lekarza, kt鏎 to 穎軟ierz chcia zabra.

04.02.1945 r. z plebanii zabrane zosta造 4 siostry do piel璕nacji rannych. Siostry ju nie wr鏂i造. By造 to:
S. Speciosa Urba鎍zyk, ur. 19.01.1898 r.
S. Leutberga Stania, ur. 28.12.1912 r.
S. Melisa Pawlik, ur.28.03.1911 r.
S. Orlanda Striegan, ur.08.08.1904 r.

„Zmasakrowane” siostry odnalaz造 osoby wyznaczone do prac porz康kowych w dw鏂h domach. Widzia豉 je S. Petrussa. Zmar貫 siostry w這穎no do tzw. „masowego grobu”. Tyle z relacji wymienionych si鏀tr piel璕niarek.

Zebra豉 S. Beata Stellmach



Bazaltowe krzy瞠 na grobach zamordowanych si鏀tr

Okolice Najbli窺ze
14 pa寮ziernika 2011 r.

Pi耩 u這穎nych na ziemi krzy篡 wykonanych z bazaltowej kostki. Tak od niedawna wygl康aj groby si鏀tr zakonnych, kt鏎e pod koniec wojny zosta造 zamordowane, a p騧niej pochowane na 鈍iebodzi雟kim cmentarzu.

Przez ostatnie dziesi璚iolecia kwatera z grobami si鏀tr zakonnych wygl康a豉 tak samo – obskurne metalowe ogrodzenie, kt鏎e z roku na rok straszy這 coraz mocniej. Same groby r闚nie mocno naruszy z帳 czasu. Po latach przymiarek uda這 si zmieni wygl康 tego miejsca, kt鏎e nareszcie nabra這 godnego charakteru.

- Gdy robili鄉y nagrobki dla ksi篹y (w tym ks. Benedykta Pacygi – przyp. AL), przygl康n瘭i鄉y si dok豉dnie nagrobkom si鏀tr zakonnych. W zwi您ku z tym, 瞠 wygl康a造 one 幢e i 瞠 zosta這 troch pieni璠zy, postanowili鄉y przeznaczy je na remont kwaterki si鏀tr – informuje prezes parafialnego oddzia逝 Akcji Katolickiej (parafia pw. 鈍. Micha豉 Archanio豉) Ryszard υtarewicz.

Bazaltowe krzy瞠

Aktualnie wchodz帷 na cmentarz pierwsz furtk od strony ulicy Strzeleckiej i skr璚aj帷 w lewo w oczy rzuca si natychmiast inny, ni si przyzwyczaili鄉y, widok. Zamiast, chyl帷ego si ku upadkowi ogrodzenia, widzimy stosunkowo du穎 wolnej przestrzeni nieograniczonej 瘸dnym p這tem. Stare nagrobki zosta造 zr闚nane z ziemi, a na ich miejscu pojawi這 si pi耩 efektownie wygl康aj帷ych du篡ch krzy篡 (u這穎nych wprost na ziemi) z czarnych bazaltowych kostek, kt鏎e przekaza這 miasto.

Ca這嗆 nie jest jeszcze kompletna. Zaplanowano m.in. zamontowanie 豉鎍uch闚 z ty逝 i po prawej stronie, tak aby przez przypadek nikt nie skraca sobie drogi st徙aj帷 przy tym po grobach. Pojawi si tak瞠 nieco zieleni. – Na wiosn planujemy wykonanie du瞠j tablicy w j瞛yku polskim i niemieckim. Znajd si na niej mi璠zy innymi nazwiska pochowanych tutaj si鏀tr – informuje Ryszard υtarewicz, kt鏎y chcia豚y aby ods這ni璚ie tablicy mia這 odpowiedni charakter. Planowane jest tak瞠 zaproszenie go軼i z Niemiec. – Chcemy 瞠by ludzie wiedzieli, 瞠 co tak okropnego zdarzy這 si tutaj. Zale篡 nam na tym, aby wszyscy o tym pami皻ali.

Wyja郾ienia wymaga jeszcze jedna kwestia. Ot騜 u這穎no pi耩 krzy篡, a wiadomo, 瞠 w kwaterze pochowano sze嗆 zamordowanych zakonnic. Gdzie wi璚 znajduje si gr鏏 jednej z nich? Wszystko wskazuje na to, 瞠 jej doczesne szcz徠ki znajduj si w jednym grobie ze szcz徠kami, zmar貫j w 1998 roku, siostry Dominiki (Marianna Cybulska).

Z informacji zdobytych swego czasu przez Kazimierza Gancewskiego wynika, 瞠 w kwaterze pochowane s: Edmara Komischke (ur. 19.11.1915 r.), Lybia Zaporowicz (ur. 07.10.1882 r.), Leutberga Stania (ur. 28.12.1912 r.), Speciosa Urba鎍zyk (ur. 19.01.1898 r.), Orlanda Striegan (ur. 08.08.1904 r.) i Melisa Pawlik (ur. 28.03.1911 r.). Jak pisze Kazimierz Gancewski, pocz徠kowo zmar貫 z這穎no do wsp鏊nego grobu na podw鏎zu plebanii, maskuj帷 poch闚ek brukiem. Na cmentarz po ekshumacji przeni鏀 je dopiero pierwszy powojenny proboszcz Piotr Janik, kt鏎y w ten spos鏏 uci掖 powtarzaj帷e si opowie軼i o duchach kr捫帷ych noc wok馧 plebanii.

Z relacji kobiety, kt鏎a by豉 鈍iadkiem okropnych wydarze rozgrywaj帷ych si na pocz徠ku lutego 1945 roku, wynika, 瞠 wszystkie siostry zosta造 w bestialski spos鏏 zamordowane. „Na pocz徠ku pobili nas ga陰zkami wierzbowymi. Sta造鄉y w rz璠zie, a jeden Kozak chwyci jedn siostr za rami i chcia j wci庵n望 do pokoju obok. Zobaczy jednak m這dsza siostr i ruszy w jej stron. Ona cofn窸a si, broni豉 r瘯oma i krzycza豉 - Prosz mnie nie dotyka, prosz strzela! Kozak 軼i庵n掖 karabin maszynowy i w tym samym momencie siostra osun窸a si ko這 szafy, trafiona w czo這 przez jedn z kul, tak 瞠 m霩g wydosta si przez potylic. 砰豉 jeszcze dwie godziny, umiera豉 w strasznych j瘯ach. Przytomno嗆 umys逝 innej siostry w tych momentach by豉 godna podziwu. Kl璚za豉 przy umieraj帷ej siostrze i wypowiada豉 na g這s kr鏒kie modlitwy. Jeszcze nigdy w 篡ciu nie s造sza豉m tak 瘸rliwej modlitwy”.*

Nowe nagrobki w kwaterze si鏀tr nie s jedynymi, kt鏎e pojawi造 si w ostatnim czasie na 鈍iebodzi雟kim cmentarzu. Pod koniec wrze郾ia postawiony zosta tak瞠 pomnik na grobie Dzieci Utraconych, kt鏎y utworzono rok temu. Od tego czasu dokonano dw鏂h poch闚k闚. Kolejny b璠zie mia miejsce w najbli窺z sobot (15 pa寮ziernika) o godzinie 14-tej.

W zwi您ku z tym, 瞠 teren wok馧 pomnika wymaga jeszcze pewnych zabieg闚, w tym u這瞠nia kostki, 1 listopada cz這nkowie Akcji Katolickiej przeprowadz na terenie cmentarza kwest. Pozyskane w ten spos鏏 鈔odki przeznaczone zostan na wspomniany cel.

* To jedynie fragment relacji opisuj帷ych tamte dni, kt鏎e zosta造 zebrane i przet逝maczone przez Alicj Pitak. Pochodz one z ksi捫ek niemieckich, odnalezionych, skopiowanych i udost瘼nionych przez 鈍iebodzi雟kie Muzeum Regionalne. W najbli窺zym czasie opublikujemy pe軟y test w naszym cyklu „Ocali od zapomnienia”.

Andrzej Lichuta

Czytaj wi璚ej:
安iebodzi雟ka legenda
Od legendy do fakt闚
Boromeuszki cd...
Odkrywane tajemnice
inne:
Zabytkowy k這pot



adres tego artyku逝: www.schwiebus.pl/articles.php?id=21