www.schwiebus.pl

:: Gin帷y Ratusz
Artyku dodany przez: schwiebu (2005-09-13 15:54:44)


Renowacja w strefie A /2001/02
Rynek kwitn帷ej wi郾i /2001/03
Gin帷y Ratusz /2001/05
Dziesi耩 kamienic na pocz徠ek /2001/05
Kolorowe miasto /2002/02
Gabinet dla pisarza /2003/11
Ratusz si sypie /2004/01
Cisza na star闚ce /2004/08
Teraz ratusz /2004/09
Kosmetyka po latach /2004/12
Niewidzialne cia這 /2005/03
Wsp鏊noty uradzi造 /2005/04
Przepisy dla naiwnych /2005/08
W Muzealnych murach /2000-2005/

Gin帷y Ratusz

 

Co dalej z ratuszem i star闚k 鈍iebodzi雟k? - odchylony od pionu budynek ratusza p瘯a, zlecia gzyms i poszerza si rysa. Zaniedbana i brudna Star闚ka a wo豉 o porz康ki i remont. Przy pi瘯nie odbudowanych (z zachowaniem dawnego wystroju budowlanego) gmachach bank闚, do kt鏎ej to odbudowy miasto nie do這篡這 grosza, brudne i pop瘯ane domy w Rynku, przy ul. Wa這wej, przy fosie miejskiej, jedyny zachowany dom z podcieniami w Rynku, stare kamienice przy ul. l Maja, Dworskiej, Bramkowej, zdezelowane schody w stron ul. M造雟kiej. Mo積a wylicza i wylicza.

A tymczasem budujemy sobie luksusowy basen, jakby to by這 najpotrzebniejsze. Wok馧 pe軟o jezior, wsz璠zie blisko - a tu „ojcowie" miasta + Zarz康 + burmistrz - na si喚 chc nas k徙a.
Je郵i ju - to mog nas wozi do Polkowic, ewentualnie do Leszna, kt鏎e ch皻nie przyjm nowych klient闚, gdy borykaj si z szalonymi trudno軼iami finansowymi. Czy tych milion闚, „wrzuconych do wody" nie mo積a przeznaczy na ratowanie gin帷ych zabytk闚, zw豉szcza Ratusza?
Kilka s堯w danych technicznych, wynotowanych z Zeszyt闚 Lubuskich „Miasta 鈔odkowego Nadodrza" (Historia zapisana w zabytkach) autor Stanis豉w Kowalski - Lubuskie Towarzystwo Naukowe, Zielona G鏎a 1994: „...po這穎ny w 鈔odkowej partii dawnego rynku, nieco bli瞠j pierzei po逝dniowej, kubatura 11.430 m3, pow. u篡tkowa 1.860 m2, budowla za這穎na na planie prostok徠a (29,6x23,3 m). Tych danych technicznych jest bardzo du穎 i nie b璠ziemy ich wylicza, dla nas wa積iejsza jest historia i funkcje Ratusza. A oto one:

RATUSZ

Obecna architektura ratusza wystawia mu p騧n, XIX-wieczn metryk. O jego dawnym rodowodzie 鈍iadcz zachowane we wn皻rzach elementy architektoniczne. W piwnicach (kawiarnia) i na parterze (muzeum) ogl康a mo瞠my gotyckie sklepienia gwia寮ziste (XV w.), a w dw鏂h pomieszczeniach wie篡 sklepienia kryszta這we (pocz徠ek XVI w.). Najstarsze, prawdopodobnie XIV-wieczne jest kolebkowe sklepienie z gurtami zachowane w piwnicy 鈔odkowego segmentu. Trzy wyodr瑿nione dachy dwuspadowe nakrywaj帷e ratusz odpowiadaj ukszta速owaniu, jakie istnia這 ju od XV wieku. Stanowi ono ilustracj stopniowego powi瘯szania siedziby w豉dz miejskich. Najpierw by to ma造 budynek, odpowiadaj帷y jednemu z trzech obecnych segment闚. M鏬 powsta ju w XIV wieku, gdy o radnych jest wzmianka z 1397 roku, a o burmistrzu z roku 1418. Na mocy zarz康ze administracyjnych od 1654 roku radnymi mogli by tylko katolicy, natomiast od 1742 wy陰cznie ewangelicy.
Brak udokumentowania nie pozwala u軼i郵i czasu 鈔edniowiecznej rozbudowy ratusza.

Obecno嗆 gotyckich sklepie w pomieszczeniach ca貫go obiektu wskazuje, 瞠 dzisiejsze rozmiary posiada ju przed po瘸rem w 1541 roku. Przy odbudowie po tym zniszczeniu zachowane zosta造 gotyckie szczyty schodkowe. Gotycki ratusz mia zapewne wie輳 stra積icz. Teraz dobudowano druga, zegarow, a obie zwie鎍zono renesansowym krenela瞠m. W czasie wojny trzydziestoletniej - podobnie jak ca貫 miasto - podupad tak瞠 ratusz. Przy odbudowie obie wie瞠 po陰czone zosta造 g鏎 drewnianym pomostem. Zarysowane wcze郾iej mury p馧nocnej wie篡 w XIX wieku zacz窸y gro幡ie p瘯a. Z obawy przed katastrof w 1827 roku zosta豉 rozebrana. Wtedy te ukszta速owano zachodni elewacj z neorenesansowymi szczytami. Dalsze przeobra瞠nia architektury zewn皻rznej, kt鏎e przyoblek造 ratusz w istniej帷 do dzi neorenesansow szat, mia造 miejsce w 1859 roku. Wgl康 w starsze warstwy wielowiekowej budowli umo磧iwiaj dost瘼ne pomieszczenia. W muzeum, bibliotece i kawiarni, gdzie przetrwa造 gotyckie sklepienia, mo瞠my podziwia dzie這 鈔edniowiecznych murator闚, ich techniczny kunszt, a tak瞠 estetyczne wyczucie i wra磧iwo嗆 na pi瘯no.

WARUNKI GRUNTOWE l FUNDAMENTY

Obiekt nie posiada 豉w fundamentowych we wsp馧czesnym rozumieniu. Mury piwniczne schodz dalej w grunt i s jednocze郾ie fundamentem. Nale篡 zaznaczy, 瞠 przed adaptacj pomieszcze piwnicznych na kawiarni (w latach 1967-1970) dokonano obni瞠nia poziomu posadzki o oko這 80 cm. Nie istniej 瘸dne dokumenty informuj帷e szerzej o wykonanych pracach. Nie stwierdzono, aby powy窺ze roboty wp造n窸y niekorzystnie na stan mur闚 piwnicznych i sklepie, chocia od tego czasu up造n窸o oko這 30 lat. W roku 1986 w ramach bada geologicznych wykonano odkrywki fundament闚 ratusza. Wynika z nich, 瞠 posadowienie mur闚 zewn皻rznych znajduje si 60-80 cm poni瞠j posadzki piwnic. Wed逝g danych z dnia 25.11.1986 r. nie stwierdzono wody gruntowej do poziomu 3,10 m p.p.t. Z bada geologicznych przeprowadzonych w listopadzie 1996 r. wynika, 瞠 s帷zenie wody gruntowej wyst徙i這 na rz璠nej 2,5—4,5 m p.p.t. Lustro wody stabilizuje si na wysoko軼i 3,4-3,55 m p.p.t. (posadowienie fundament闚 3,10 m p.p.t.). Z analizy powy窺zych danych wynika, 瞠 obiekt posadowiony jest powy瞠j zalegania w鏚 gruntowych. S帷zenia w鏚 gruntowych pojawiaj si na poziomie obni穎nej posadzki piwnicy (2,5 m p.p.t.) ale stabilizuje si metr ni瞠j. Maj wi璚 swoje ustabilizowane miejsca sp造wu w g陰b gruntu. W tej sytuacji jakakolwiek ingerencja w grunt przy murach fundamentowych mo瞠 spowodowa sprowadzenie w鏚 przes帷zaj帷ych bezpo鈔ednio pod fundamenty. Nie mo積a wykluczy (co sugeruj badania) niewielkiego podtapiania obiektu nieszczeln instalacj kanalizacyjn. Nale篡 przyj望 zasad, 瞠 wszelkie prace ziemne przeprowadzane w obr瑿ie rynku nale篡 przeprowadza r璚znie, zwracaj帷 uwag na istniej帷e instalacje. szczeg鏊nie te, kt鏎ych pochodzenie i przeznaczenie trudno ustali.

FUNKCJE

Pierwotnie siedziba w豉dz miejskich (burmistrz, rada) tzw. kuria senioralna; cz窷 pomieszcze do dzi zachowa豉 taki charakter. Parter budynku (sie) pe軟i r闚nie funkcj hali targowej i by miejscem, gdzie przechowywano wag miejsk i wag do we軟y (dow鏚 pozycji, bujnie rozwijaj帷ego si od XV w. w mie軼ie sukiennictwa). W piwnicach, po przebudowie z roku ok. 1550, znajdowa豉 si winiarnia miejska, w豉軼iciel winiarni by r闚nocze郾ie zaprzysi篹onym mistrzem wagowym. Wag we軟ian zlikwidowano w latach 1728/30, w zwi您ku z wybudowaniem nowego, specjalnie do tego celu budynku. Jedna z wie (stra積icza) pe軟i豉 funkcje obserwacyjne na wypadek po瘸ru lub innego niebezpiecze雟twa, druga by豉 wie膨 zegarow (zegar z oryginalnym mechanizmem); ju od XVIII w. tak瞠 siedziba apteki, rady miejskiej (do roku 1905), a od roku 1922 - kawiarni miejskiej. Od ko鎍a XIX w. g鏎ny poziom wie篡 pe軟i funkcj wie篡 widokowej.
Po I wojnie 鈍iatowej wi瘯szo嗆 pomieszcze na I pi皻rze to biura magistratu, natomiast na parterze znajdowa造 si: kasa oszcz璠no軼iowa (do 1937 r.), biuro podatkowe, posterunek policji i mieszkanie dozorcy; w piwnicach - winiarnia i, w okresie II wojny 鈍iatowej - schron.
Po roku 1945 siedziba administracji lokalnej, biblioteki miejskiej, urz璠u stanu cywilnego i, od pocz徠ku lat 70, muzeum regionalnego, a w piwnicach - kawiarnia „Gotycka". Po reformie samorz康owej (1990 r.) tak瞠 siedziba rady miejskiej.

HISTORIA

Pocz徠kowo, prawdopodobnie, drewniany: zbudowany zapewne w XIV w. (niepewny przywilej ks. Henryka VIII z roku 1395) lub na prze這mie XIV i XV w. - symbol ukszta速owanego samorz康u miejskiego. Pierwotnie - gotycki, murowany, dwutraktowy (trakt pionowy i 鈔odkowy), nakryty sklepieniami kolebkowymi z kamieni 逝panych w piwnicach i, prawdopodobnie, w partiach wy窺zych. Po po瘸rze z roku 1541 (12.05) odbudowany w stylu renesansowym, w znacznym stopniu ceglany. Dodano w闚czas trzeci trakt - po逝dniowy i, od strony zachodniej, dostawiono dwie, wysmuk貫 wie瞠 - stra積icz i zegarow, pierwotnie okr庵貫 lub o鄉ioboczne, po陰czone g鏎 drewnianym pomostem. Ju w闚czas dwukondygnacyjne wn皻rze, w oparciu o konstrukcje gotyck, przebudowano w stylu renesansu germa雟kiego (ok. 1550. jak wspominaj dawni kronikarze miasta - przy udziale mistrza budowlanego z Italii, sprowadzonego z polecenia cesarza Ferdynanda I). Wyposa穎no pewn cze嗆 sal w pi瘯ne, wzorowane na p騧nym gotyku, ceglane sklepienia gwia寮ziste. W XVII w. po wojnie 30-letniej stan budowli bardzo podupad, nast瘼nie - cz窷ciowo go przebudowano, a od strony p馧nocnej dostawiono do budynku 16 sklep闚 rze幡ickich i stragan闚 konstrukcji szachulcowej, krytych dach闚k (p馧. XVII w.). Kolejne, znaczne przebudowy w XIX w., w roku 1827 ze wzgl璠u na bardzo z造 stan, rozebrano wie輳 p馧nocn, jednocze郾ie przebudowuj帷 szczyt zachodni (tr鎩k徠 nacz馧kowy i pionowe pilastry), nast瘼nie - do wysoko軼i trzeciej kondygnacji, obudowano wie輳 po逝dniow, nadaj帷 jej kszta速 prostok徠ny, zmodernizowano tak瞠 elewacj wschodni.
Od roku 1859 trwa造 dalsze prace modernizacyjne strony zewn皻rznej, naro瘸 i elewacj zachodni ozdobiono g喚bokim boniowaniem, wie瘸 uzyska豉 neogotycki wystr鎩, dzi瘯i krenela穎wym ko軟ierzom obu, nowych cz窷ci szczytowych, wyburzono tak瞠 szachulcowe sklepy rze幡ickie od strony p馧nocnej (1854 r.).
Prawdopodobnie r闚nie w闚czas dostawiono do naro積ika po逝dniowo-wschodniego kwadratow przypor. Po I wojnie 鈍iatowej znacznie przebudowano wn皻rze, adaptuj帷 je na cele administracyjno-biurowe, za這穎no w闚czas ogrzewanie wodne, zlikwidowano cz窷 zabytkowych sklepie w cz窷ci po逝dniowo-wschodniej, po這穎no parkiety, urz康zono sal posiedze z sufitem kasetonowym, zamontowano zegar elektryczny, maszt flagowy i syren elektryczn na wie篡.
Po po瘸rze w roku 1936/37 ponownie przebudowano wn皻rze (hali), a obiekt zosta wpisany do rejestru zabytk闚, w roku 1958 odnowiony, przy okazji remontu wn皻rza, elewacje, nast瘼nie w latach 1967/70 odrestaurowano piwnice i odnowiono cz窷 wn皻rz. Ostatnio w roku 1992 zrekonstruowano sklepienie krzy穎wo-瞠browe w jednej z sal parteru (trakt po逝dniowy) i zabezpieczono dach.

安iebodzi雟ka Gazeta Powiatowa
Wydanie 5 [113] maj 2001 r.
Redakcja 刖P



adres tego artyku逝: www.schwiebus.pl/articles.php?id=85