www.schwiebus.pl

:: Gincy Ratusz
Artyku dodany przez: schwiebu (2005-09-13 15:54:44)


Renowacja w strefie A /2001/02
Rynek kwitncej wini /2001/03
Gincy Ratusz /2001/05
Dziesi kamienic na pocztek /2001/05
Kolorowe miasto /2002/02
Gabinet dla pisarza /2003/11
Ratusz si sypie /2004/01
Cisza na starwce /2004/08
Teraz ratusz /2004/09
Kosmetyka po latach /2004/12
Niewidzialne ciao /2005/03
Wsplnoty uradziy /2005/04
Przepisy dla naiwnych /2005/08
W Muzealnych murach /2000-2005/

Gincy Ratusz

 

Co dalej z ratuszem i starwk wiebodzisk? - odchylony od pionu budynek ratusza pka, zlecia gzyms i poszerza si rysa. Zaniedbana i brudna Starwka a woa o porzdki i remont. Przy piknie odbudowanych (z zachowaniem dawnego wystroju budowlanego) gmachach bankw, do ktrej to odbudowy miasto nie dooyo grosza, brudne i popkane domy w Rynku, przy ul. Waowej, przy fosie miejskiej, jedyny zachowany dom z podcieniami w Rynku, stare kamienice przy ul. l Maja, Dworskiej, Bramkowej, zdezelowane schody w stron ul. Myskiej. Mona wylicza i wylicza.

A tymczasem budujemy sobie luksusowy basen, jakby to byo najpotrzebniejsze. Wok peno jezior, wszdzie blisko - a tu „ojcowie" miasta + Zarzd + burmistrz - na si chc nas kpa.
Jeli ju - to mog nas wozi do Polkowic, ewentualnie do Leszna, ktre chtnie przyjm nowych klientw, gdy borykaj si z szalonymi trudnociami finansowymi. Czy tych milionw, „wrzuconych do wody" nie mona przeznaczy na ratowanie gincych zabytkw, zwaszcza Ratusza?
Kilka sw danych technicznych, wynotowanych z Zeszytw Lubuskich „Miasta rodkowego Nadodrza" (Historia zapisana w zabytkach) autor Stanisaw Kowalski - Lubuskie Towarzystwo Naukowe, Zielona Gra 1994: „...pooony w rodkowej partii dawnego rynku, nieco bliej pierzei poudniowej, kubatura 11.430 m3, pow. uytkowa 1.860 m2, budowla zaoona na planie prostokta (29,6x23,3 m). Tych danych technicznych jest bardzo duo i nie bdziemy ich wylicza, dla nas waniejsza jest historia i funkcje Ratusza. A oto one:

RATUSZ

Obecna architektura ratusza wystawia mu pn, XIX-wieczn metryk. O jego dawnym rodowodzie wiadcz zachowane we wntrzach elementy architektoniczne. W piwnicach (kawiarnia) i na parterze (muzeum) oglda moemy gotyckie sklepienia gwiadziste (XV w.), a w dwch pomieszczeniach wiey sklepienia krysztaowe (pocztek XVI w.). Najstarsze, prawdopodobnie XIV-wieczne jest kolebkowe sklepienie z gurtami zachowane w piwnicy rodkowego segmentu. Trzy wyodrbnione dachy dwuspadowe nakrywajce ratusz odpowiadaj uksztatowaniu, jakie istniao ju od XV wieku. Stanowi ono ilustracj stopniowego powikszania siedziby wadz miejskich. Najpierw by to may budynek, odpowiadajcy jednemu z trzech obecnych segmentw. Mg powsta ju w XIV wieku, gdy o radnych jest wzmianka z 1397 roku, a o burmistrzu z roku 1418. Na mocy zarzdze administracyjnych od 1654 roku radnymi mogli by tylko katolicy, natomiast od 1742 wycznie ewangelicy.
Brak udokumentowania nie pozwala ucili czasu redniowiecznej rozbudowy ratusza.

Obecno gotyckich sklepie w pomieszczeniach caego obiektu wskazuje, e dzisiejsze rozmiary posiada ju przed poarem w 1541 roku. Przy odbudowie po tym zniszczeniu zachowane zostay gotyckie szczyty schodkowe. Gotycki ratusz mia zapewne wie stranicz. Teraz dobudowano druga, zegarow, a obie zwieczono renesansowym krenelaem. W czasie wojny trzydziestoletniej - podobnie jak cae miasto - podupad take ratusz. Przy odbudowie obie wiee poczone zostay gr drewnianym pomostem. Zarysowane wczeniej mury pnocnej wiey w XIX wieku zaczy gronie pka. Z obawy przed katastrof w 1827 roku zostaa rozebrana. Wtedy te uksztatowano zachodni elewacj z neorenesansowymi szczytami. Dalsze przeobraenia architektury zewntrznej, ktre przyobleky ratusz w istniejc do dzi neorenesansow szat, miay miejsce w 1859 roku. Wgld w starsze warstwy wielowiekowej budowli umoliwiaj dostpne pomieszczenia. W muzeum, bibliotece i kawiarni, gdzie przetrway gotyckie sklepienia, moemy podziwia dzieo redniowiecznych muratorw, ich techniczny kunszt, a take estetyczne wyczucie i wraliwo na pikno.

WARUNKI GRUNTOWE l FUNDAMENTY

Obiekt nie posiada aw fundamentowych we wspczesnym rozumieniu. Mury piwniczne schodz dalej w grunt i s jednoczenie fundamentem. Naley zaznaczy, e przed adaptacj pomieszcze piwnicznych na kawiarni (w latach 1967-1970) dokonano obnienia poziomu posadzki o okoo 80 cm. Nie istniej adne dokumenty informujce szerzej o wykonanych pracach. Nie stwierdzono, aby powysze roboty wpyny niekorzystnie na stan murw piwnicznych i sklepie, chocia od tego czasu upyno okoo 30 lat. W roku 1986 w ramach bada geologicznych wykonano odkrywki fundamentw ratusza. Wynika z nich, e posadowienie murw zewntrznych znajduje si 60-80 cm poniej posadzki piwnic. Wedug danych z dnia 25.11.1986 r. nie stwierdzono wody gruntowej do poziomu 3,10 m p.p.t. Z bada geologicznych przeprowadzonych w listopadzie 1996 r. wynika, e sczenie wody gruntowej wystpio na rzdnej 2,5—4,5 m p.p.t. Lustro wody stabilizuje si na wysokoci 3,4-3,55 m p.p.t. (posadowienie fundamentw 3,10 m p.p.t.). Z analizy powyszych danych wynika, e obiekt posadowiony jest powyej zalegania wd gruntowych. Sczenia wd gruntowych pojawiaj si na poziomie obnionej posadzki piwnicy (2,5 m p.p.t.) ale stabilizuje si metr niej. Maj wic swoje ustabilizowane miejsca spywu w gb gruntu. W tej sytuacji jakakolwiek ingerencja w grunt przy murach fundamentowych moe spowodowa sprowadzenie wd przesczajcych bezporednio pod fundamenty. Nie mona wykluczy (co sugeruj badania) niewielkiego podtapiania obiektu nieszczeln instalacj kanalizacyjn. Naley przyj zasad, e wszelkie prace ziemne przeprowadzane w obrbie rynku naley przeprowadza rcznie, zwracajc uwag na istniejce instalacje. szczeglnie te, ktrych pochodzenie i przeznaczenie trudno ustali.

FUNKCJE

Pierwotnie siedziba wadz miejskich (burmistrz, rada) tzw. kuria senioralna; cz pomieszcze do dzi zachowaa taki charakter. Parter budynku (sie) peni rwnie funkcj hali targowej i by miejscem, gdzie przechowywano wag miejsk i wag do weny (dowd pozycji, bujnie rozwijajcego si od XV w. w miecie sukiennictwa). W piwnicach, po przebudowie z roku ok. 1550, znajdowaa si winiarnia miejska, waciciel winiarni by rwnoczenie zaprzysionym mistrzem wagowym. Wag wenian zlikwidowano w latach 1728/30, w zwizku z wybudowaniem nowego, specjalnie do tego celu budynku. Jedna z wie (stranicza) penia funkcje obserwacyjne na wypadek poaru lub innego niebezpieczestwa, druga bya wie zegarow (zegar z oryginalnym mechanizmem); ju od XVIII w. take siedziba apteki, rady miejskiej (do roku 1905), a od roku 1922 - kawiarni miejskiej. Od koca XIX w. grny poziom wiey peni funkcj wiey widokowej.
Po I wojnie wiatowej wikszo pomieszcze na I pitrze to biura magistratu, natomiast na parterze znajdoway si: kasa oszczdnociowa (do 1937 r.), biuro podatkowe, posterunek policji i mieszkanie dozorcy; w piwnicach - winiarnia i, w okresie II wojny wiatowej - schron.
Po roku 1945 siedziba administracji lokalnej, biblioteki miejskiej, urzdu stanu cywilnego i, od pocztku lat 70, muzeum regionalnego, a w piwnicach - kawiarnia „Gotycka". Po reformie samorzdowej (1990 r.) take siedziba rady miejskiej.

HISTORIA

Pocztkowo, prawdopodobnie, drewniany: zbudowany zapewne w XIV w. (niepewny przywilej ks. Henryka VIII z roku 1395) lub na przeomie XIV i XV w. - symbol uksztatowanego samorzdu miejskiego. Pierwotnie - gotycki, murowany, dwutraktowy (trakt pionowy i rodkowy), nakryty sklepieniami kolebkowymi z kamieni upanych w piwnicach i, prawdopodobnie, w partiach wyszych. Po poarze z roku 1541 (12.05) odbudowany w stylu renesansowym, w znacznym stopniu ceglany. Dodano wwczas trzeci trakt - poudniowy i, od strony zachodniej, dostawiono dwie, wysmuke wiee - stranicz i zegarow, pierwotnie okrge lub omioboczne, poczone gr drewnianym pomostem. Ju wwczas dwukondygnacyjne wntrze, w oparciu o konstrukcje gotyck, przebudowano w stylu renesansu germaskiego (ok. 1550. jak wspominaj dawni kronikarze miasta - przy udziale mistrza budowlanego z Italii, sprowadzonego z polecenia cesarza Ferdynanda I). Wyposaono pewn cze sal w pikne, wzorowane na pnym gotyku, ceglane sklepienia gwiadziste. W XVII w. po wojnie 30-letniej stan budowli bardzo podupad, nastpnie - czciowo go przebudowano, a od strony pnocnej dostawiono do budynku 16 sklepw rzenickich i straganw konstrukcji szachulcowej, krytych dachwk (p. XVII w.). Kolejne, znaczne przebudowy w XIX w., w roku 1827 ze wzgldu na bardzo zy stan, rozebrano wie pnocn, jednoczenie przebudowujc szczyt zachodni (trjkt naczkowy i pionowe pilastry), nastpnie - do wysokoci trzeciej kondygnacji, obudowano wie poudniow, nadajc jej ksztat prostoktny, zmodernizowano take elewacj wschodni.
Od roku 1859 trway dalsze prace modernizacyjne strony zewntrznej, naroa i elewacj zachodni ozdobiono gbokim boniowaniem, wiea uzyskaa neogotycki wystrj, dziki krenelaowym konierzom obu, nowych czci szczytowych, wyburzono take szachulcowe sklepy rzenickie od strony pnocnej (1854 r.).
Prawdopodobnie rwnie wwczas dostawiono do naronika poudniowo-wschodniego kwadratow przypor. Po I wojnie wiatowej znacznie przebudowano wntrze, adaptujc je na cele administracyjno-biurowe, zaoono wwczas ogrzewanie wodne, zlikwidowano cz zabytkowych sklepie w czci poudniowo-wschodniej, pooono parkiety, urzdzono sal posiedze z sufitem kasetonowym, zamontowano zegar elektryczny, maszt flagowy i syren elektryczn na wiey.
Po poarze w roku 1936/37 ponownie przebudowano wntrze (hali), a obiekt zosta wpisany do rejestru zabytkw, w roku 1958 odnowiony, przy okazji remontu wntrza, elewacje, nastpnie w latach 1967/70 odrestaurowano piwnice i odnowiono cz wntrz. Ostatnio w roku 1992 zrekonstruowano sklepienie krzyowo-ebrowe w jednej z sal parteru (trakt poudniowy) i zabezpieczono dach.

wiebodziska Gazeta Powiatowa
Wydanie 5 [113] maj 2001 r.
Redakcja GP



adres tego artykuu: www.schwiebus.pl/articles.php?id=85