www.schwiebus.pl

:: Ostatnie lata Si鏀tr Boromeuszek w 安iebodzinie
Artyku dodany przez: schwiebu (2012-02-13 21:57:30)

Ostatnie lata Si鏀tr Boromeuszek od roku 1945 do ko鎍a ich pos逝giwania w 安iebodzinie

Relacja S. M. Amandy Glombik

W dniu 23.I.1945 nadszed rozkaz Oberfeldrata[1]: „Rozwi您a wszystkie lazarety“. Wszystkich rannych transportowano na noszach lub samochodami na dworzec. Trwa這 to ca陰 dob, do 24. stycznia. My, siostry, mia造鄉y r闚nie wyjecha, ale poprzednia siostra prze這穎na, droga s. Aurelia powiedzia豉: „Zostajemy.” W dniach 25. i 26. stycznia przywieziono nam kolejnych rannych, to by jeden j瘯 i p豉cz - nie by這 瘸dnego lekarza, kt鏎y m鏬豚y pom鏂. Przywieziono oko這 360 ci篹ko rannych. Poprosi造鄉y ksi璠za proboszcza Mllera, 瞠by przynajmniej duchow opiek otoczy chorych. Ksi康z proboszcz przyby ze swoim wikariuszem i przez ca造 dzie udzielali sakramentu chorych. Ju pierwszego dnia zmar這 12 穎軟ierzy, zostali pochowani w zbiorowej mogile. 27. stycznia przybyli rosyjscy 穎軟ierze i pytali, ile si鏀tr tu jest. By這 nas 40 si鏀tr, musia造鄉y stawi si w gabinecie przyj耩, gdzie nam si starannie przygl康ali. Zapytali jeszcze, ilu tu jest 穎軟ierzy i poszli. Po po逝dniu wtargn窸a horda rosyjskich 穎責ak闚, zabierali chorym obr帷zki, zegarki, itp., rozbiegli si po ca造m szpitalu, zabrali zegarki tak瞠 kapelanowi i niekt鏎ym siostrom. O godzinie 18.00, gdy w豉郾ie udawa造鄉y si na kolacj, zn闚 przyszli rosyjscy 穎軟ierze wrzeszcz帷: „Mniszki, macie natychmiast opu軼i budynek”. Niczego nie wolno nam by這 zabra, musia造鄉y wszystko pozostawi. Droga Matka powiedzia豉: „Starsze siostry p鎩d do probostwa, m這dsze do przedszkola“. Gdy sz造鄉y przez ogr鏚, strzelano za nami. Usiad造鄉y na 豉wkach i odmawia造鄉y r騜aniec. O godzinie 22.20 przyszed rosyjski lekarz i rozkaza, by kilka si鏀tr posz這 do chorych. Posz造 siostry Amanda, Petrussa i Speciosa. Biedni ranni j璚zeli z b鏊u. Dobrze, 瞠 mia造鄉y 鈍ieczki, gdy nie by這 鈍iat豉. Rano posz造鄉y na Msz 鈍., reszt dnia sp璠zi造鄉y przy rannych. O godzinie 17.00 nadszed rozkaz komendanta: „Wszyscy chorzy maj by przeniesieni do szko造“. Siostra Speciosa i ja posz造鄉y do szko造, by zobaczy, czy tam s jeszcze 堯磬a. Znalaz造鄉y tylko kilka siennik闚; 穎軟ierze Wehrmachtu wszystko zabrali. Wraca造鄉y p豉cz帷. Po drodze natkn窸y鄉y si na dw鏂h rosyjskich 穎軟ierzy, kt鏎zy zapytali, dlaczego p豉czemy? Powiedzia造鄉y: „Mamy przenie嗆 300 rannych do szko造, nie damy rady”. 皋軟ierze pocieszali nas i obiecali pomoc. O godzinie 23.00 podjechali samochodem i w ten spos鏏 o 6.00 rano wszyscy 穎軟ierze byli ju przetransportowani do szko造. W ci庵u dnia pomaga造 nam siostry Orlanda, Leutbergis, Melisa i Petrussa. Rosyjski lekarz wywiesi na drzwiach wej軼iowych kartk, wi璚 nie rosyjscy 穎軟ierze ju nas nie nachodzili. By造鄉y same z rannymi i mia造鄉y spok鎩. Za to przez ca貫 tygodnie nie k豉d造鄉y si spa. Zaraz po opuszczeniu naszego szpitala odesz這 kilka si鏀tr. Kapelan, s. Aurelia, s. Sarkandra, s. Oresta i s. Almachia uda造 sie do Bomst (Babimost). Stamt康 jecha poci庵 do Niemiec, wi璚 kapelan, s. Sarkandra i s. Aurelia wyjechali. S. Oresta i s. Almachia pozosta造 w Bomst (Babimost), tamtejsze siostry zakonne uciek造, wi璚 to one zaj窸y si opiek nad chorymi.

Jako na pocz徠ku lutego siostry Priska, Edmara wraz z kilkoma innymi uda造 si na Msz 鈍. o godzinie 7.00. By造 si ju blisko plebanii, gdy pojawi這 si nagle trzech rosyjskich 穎軟ierzy, kt鏎zy za膨dali od siostry Edmary zegarka. Poniewa siostra nie mia豉 zegarka, wszyscy trzej strzelili do niej. Z ran g這wy osun窸a si nieprzytomna na ziemi, pozosta貫 siostry pobieg造 po ksi璠za proboszcza, kt鏎y udzieli jej ostatniego namaszczenia. Po Mszy 鈍. pochowano j w prze軼ieradle na podw鏎zu plebanii. By造鄉y wstrz捷ni皻e. Dwa dni p騧niej dowiedzia造鄉y si od ludzi, 瞠 u okulisty zastrzelono siostr Lybi. Chcieli zastrzeli dziecko lekarza, siostra Lybia broni豉 dziecka, wi璚 j zastrzelili. Zosta豉 pochowana tam w ogrodzie, 18. lutego 1945 r.

My, jako siostry m闚i帷e po polsku, mog造鄉y dalej zajmowa si chorymi, ale poniewa nie mia造鄉y co je嗆, chodzi造鄉y do sklep闚 po 篡wno嗆. 20. lutego jedna z si鏀tr mieszkaj帷ych na plebanii obchodzi豉 imieniny. Siostry poprosi造, czy mog p鎩嗆 na p馧 godzinki na plebani, 瞠by z這篡 篡czenia. Ci篹ko mi by這 zosta samej przy rannych, ale poniewa nie chcia豉m siostrom odbiera przyjemno軼i, pozwoli豉m im p鎩嗆. Posz造 s. Speciosa, s. Orlanda, s. Petrussa, s. Leutbergis i s. Melisa. Po drodze natkn窸y si na dwie Ukrainki, kt鏎e p馧 roku wcze郾iej pracowa造 u s. Orlandy. Te zapyta造, dok康 siostry id. Siostry odpowiedzia造: „Do naszych drogich si鏀tr, na plebani, b璠ziemy tam od p馧 godziny do godziny”. Gdy siostry zbiera造 si ju do domu, nadjecha samoch鏚, wysiad這 z niego 4 穎軟ierzy i te dwie Ukrainki, 穎軟ierze powiedzieli: „Potrzebujemy 4 si鏀tr do opieki nad rannymi”. Jedna z Ukrainek wskazywa豉 palcem, kt鏎e siostry maj i嗆. Gdy zobaczy豉 to siostra Petrussa, ogarn窸a j zgroza, pobieg豉 wi璚 do kuchni, wyskoczy豉 z okna na klepisko i ukry豉 si. Ksi康z proboszcz nie chcia pu軼i si鏀tr, ale siostra prze這穎na by豉 zdania, 瞠 je郵i siostry maj si opiekowa rannymi, mog pojecha. Niestety, nasze drogie siostry ju nigdy nie wr鏂i造 i sam Pan B鏬 wie, co si z nimi sta這. Tymczasem biedna siostra Amanda daremnie czeka豉 przy rannych na powr鏒 si鏀tr. Opr鏂z troski o ci篹ko chorych zamartwia豉 si o drogie siostry. Modli豉 si, p豉ka豉, w ka盥ej wolnej chwili bieg豉 do drzwi i nas逝chiwa豉, czy siostry nie wracaj – wszystko nadaremnie. Dopiero rano przysz豉 siostra Lea i przynios豉 mi Komuni 鈍. W闚czas tez powiedzia豉 mi, 瞠 przed Msz 鈍. zabrano obydw鏂h kap豉n闚. Ksi康z Proboszcz przekaza siostrze Lei cyborium, wi璚 siostry mog造 jeszcze przez dwa dni przyjmowa Komuni 鈍. Od 26. lutego do 10. maja nie mia造鄉y ani Mszy 鈍., ani Komunii 鈍. Dopiero 11. maja mia造鄉y zn闚 to szcz窷cie, 瞠 uczestniczy造鄉y we Mszy 鈍. Wszystkich kap豉n闚 z okolicy zabrano. O tym dowiedzia豉m si p騧niej od siostry Petrussy.

Oko這 27. lutego nadszed rozkaz komendanta, 瞠by wszystkich rannych, a nie byli to tylko Niemcy, lecz tak瞠 W這si i Francuzi, oraz nas, siostry, wywie潭 do Rosji. Zg這si造鄉y to siostrze prze這穎nej, kt鏎a mieszka豉 na plebanii. W闚czas nadszed wspomniany ju rosyjski lekarz i powiedzia, 瞠 musimy opu軼i Schwiebus (安iebodzin) o godzinie 14.00. Wszyscy mieszka鎍y ju opu軼ili miasto. By這 jeszcze oko這 180 rannych; da造鄉y im ca陰 篡wno嗆, jak jeszcze mia造鄉y. Znalaz造鄉y dwuko這wy w霩ek, posadzi造鄉y w nim siostr Helen i opu軼i造鄉y Schwiebus. Siostra prze這穎na zdecydowa豉, 瞠 10 najstarszych si鏀tr pozostanie w M酺zdorf (Lubinicko), gdy tam by造 wolne domy. Siostra Amanda uda豉 si wraz z 19 siostrami dalej, a do Keltschen (Kie販ze)[2]. Tutaj zebra造鄉y si w najbiedniejszej cha逝pie, w jednej izbie i odm闚i造鄉y r騜aniec prosz帷 o si喚 i poddanie si 鈍i皻ej woli Boga, gdy by造鄉y bardzo przygn瑿ione i zniech璚one. Zastanawia造鄉y si, co z nami b璠zie? Jaki Rosjanin powiedzia nam, 瞠 mamy si rano zg這si do komendanta. Tak wi璚 rankiem siostra Amanda i siostra Petrussa uda造 si do komendantury. Komendant nakaza nam zaj望 si du篡m gospodarstwem, w kt鏎ym by這 10 kr闚. Tego samego dnia przywieziono do nas otwart ci篹ar闚k 60 chorych na tyfus. Siostry Amanda i Theodora zaj窸y si piel璕nowaniem chorych. Ju pierwszej nocy zmar這 10 chorych, pochowa造鄉y ich w zbiorowej mogile.

We wsi nie by這 ludno軼i cywilnej. Dlatego te siostra Philomena i siostra Libora prosi造 ci庵n帷ych przez wie uciekinier闚, by tu pozostali, 瞠by鄉y mia造 chocia tak ochron przed Rosjanami. Jako 瞠 pewnego razu przysz這 do nas 10 oficer闚, rozkazali nam ustawi si w szeregu, po czym jeden z nich powiedzia „B璠ziecie rozstrzelane” . Ukl瘯豉m i b豉ga豉m, by nas oszcz璠zili, gdy jeste鄉y potrzebne chorym. Jeden z nich zerwa siostrze Joeli kornet z g這wy i cisn掖 go na ziemi. Na szcz窷cie odeszli.

Spo鈔鏚 uciekinier闚 zatrzyma造 si u nas 2 matki z dzie熤i i to one zaj窸y si dojeniem kr闚. Siostra Petrussa gotowa豉, pomaga豉 jej siostra Evangelista. Nie mia造鄉y m彗i, ale by這 ziarno. Siostra Joela wraz z innymi siostrami rozdrabnia造 ziarno na 鈔ut. Pomaga造鄉y sobie nawzajem, jak tylko potrafi造鄉y. Chorym podawa造鄉y kleik i herbat. Po up造wie 3 tygodni pozosta這 jeszcze 8 chorych na tyfus. Gdy ich stan zdrowia si poprawi, wyruszy造鄉y, by do陰czy do naszych si鏀tr. Na ulicy sta zakryty samoch鏚, w nim by這 2 rosyjskich 穎軟ierzy. Gdy ich mija造鄉y, oni wepchn瘭i do samochodu siostr Theodor i siostr Amand. Gdy wo豉造鄉y o pomoc, nadbieg這 jakie dziecko. Poprosi造鄉y je, by pobieg這 do pozosta造ch si鏀tr i sprowadzi這 je na pomoc. Przybieg造 siostra Nerwina i siostra Eusebia, ale tak瞠 i one zosta造 wepchni皻e do samochodu. Samoch鏚 ruszy, a my nie wiedzia造鄉y, dok康 nas wioz; p豉ka造鄉y i modli造鄉y si. Zawie幢i nas do Zllichau (Sulech闚) do rosyjskiego szpitala. 皋軟ierze ci byli lekarzami i chcieli nas do pomocy. M闚ili, 瞠 nie musimy si ba. Dosta造鄉y dla siebie jeden pok鎩, przed drzwiami sta na stra篡 rosyjski 穎軟ierz. Mia造鄉y przychodzi do pracy o godzinie 7.00. Przydzielono nam obowi您ki. Amanda mia豉 si zaj望 sal operacyjn i gabinetem zabiegowym. Siostra Theodora posz豉 na oddzia chirurgiczny, siostry Eusebia i Nerwina piel璕nowa造 chorych na oddziale wewn皻rznym w barakach. Nast瘼nego dnia przyby ten sam 穎軟ierz, kt鏎y zerwa kornet siostrze Joeli, mia r瘯 z豉man w trzech miejscach. Za這篡造鄉y mu opatrunek tymczasowy, p騧niej za這穎no mu gips. Gdy 11. maja obchodzi豉m srebrny jubileusz z這瞠nia 郵ub闚 zakonnych, on przyni鏀 wielk sarn z podzi瘯owaniem, bo r瘯a dobrze si zros豉. 10. maja dowiedzia豉m si od jednego z polskich oficer闚, 瞠 przyby jaki kap豉n. Siostra Amanda, kt鏎a nast瘼nego dnia obchodzi豉 srebrny jubileusz 郵ub闚 zakonnych, posz豉 spiesznie do niego i poprosi豉 o spowied i o Msz 鈍. Od tego dnia zn闚 mia造鄉y codziennie Msz 鈍. Tak troszczy si dobry B鏬 w tych ci篹kich czasach o potrzeby duchowe swoich oblubienic. Na jubileusz przyby造 nawet siostry Ernesta, Juela i siostra Petrussa. By這 bardzo uroczy軼ie, 酥iewa造鄉y po niemiecku, jeden z polskich oficer闚 by ministrantem, jubilatka odnowi豉 鈍i皻e 郵uby. Po uroczysto軼i ko軼ielnej wszyscy zebrali si na wsp鏊nym 郾iadaniu. Ale zaraz p騧niej musia造鄉y zn闚 uda si do pracy, gdy przyjecha造 nowe transporty. Rosyjscy ranni byli odwo瞠ni do Schwiebus (安iebodzin), my piel璕nowa造鄉y polskich i niemieckich chorych. W jednym, z transport闚 przyjecha tak瞠 nasz ksi康z Mller, na nogach mia drewniaki, wi璚 da造鄉y mu buty. Jak on si ucieszy, gdy zn闚 nas zobaczy! Po 8 dniach pojecha do Schwiebus do probostwa. A poniewa nie m鏬 tam zosta, wyjecha do NRD i tam pracowa w seminarium duchownym.

W sierpniu szpital przej瘭i polscy lekarze; rosyjscy wyjechali. Siostra Amanda i Theodora chcia造 wr鏂i do Schwiebus, by p騧niej 軼i庵n望 tam tak瞠 i inne siostry. Ale rosyjscy 穎軟ierze nie wpu軼ili nas do szpitala. Wtedy siostra Theodora powiedzia豉 do mnie: „M鎩 brat mieszka niedaleko st康, w Betsche (Pszczew). Pojed幟y tam i odpocznijmy troch.“ Gdy przyby造鄉y na miejsce miejscowy burmistrz bardzo si ucieszy i poprosi o zaopiekowanie si chorymi, gdy nie by這 tam ani lekarza, ani 瘸dnej siostry. Nic wi璚 nie wysz這 z naszego odpoczynku; mia造鄉y bardzo du穎 pracy, poniewa dogl康a造鄉y tak瞠 chorych w okolicznych wioskach. Po 5 miesi帷ach naszego pobytu siostra Theodora zachorowa豉 na tyfus. Siostra Amanda piel璕nowa豉 j przez 5 tygodni, a ta wyzdrowia豉. P騧niej pojecha造鄉y do Trebnitz (Trzebnica).

Pod koniec maja sporo si鏀tr powr鏂i這 do Schwiebus i zabra造 si za prace porz康kowe w domu. Ale 29. czerwca wszystkie siostry ze Schwiebus, Keltschen (Kie販ze) i M酺zdorf (Lubinicko) dosta造 nakaz opuszczenia kraju i zosta造 przewiezione do Niemiec. Siostr Libori i siostr Philomen wys豉no do Neu Bentschen (Zb御zynek), by tam piel璕nowa造 chorych na tyfus. Siostra Philomena zarazi豉 si od chorych, ale nie da豉 tego po sobie pozna, dopiero na dzie przed jej 鄉ierci siostra Liboria dowiedzia豉 si o chorobie – ale ju by這 za p騧no. Chorzy zdrowieli, a siostra Liboria te si zarazi豉. Powr鏂i豉 do Schwiebus, tam zosta豉 otoczona opiek i wyzdrowia豉, a nast瘼nie pojecha豉 jednym z transport闚 do NRF. Gdy mia造鄉y wr鏂i do Trebnitz (Trzebnica), burmistrz wystawi nam pismo, by nikt nie wa篡 si odebra nam naszego baga簑. W podzi瘯owaniu za opiek nad chorymi burmistrz da nam bilet przez Posen (Pozna), Breslau (Wroc豉w) do Trebnitz (Trzebnica). Wreszcie by造鄉y zn闚 w naszym macierzystym domu, ale tu panowa smutek, jak wsz璠zie.

W styczniu 1946 siostra Amanda otrzyma豉 przeniesienie do 鈍. Jerzego w Breslau (Wroc豉w) na oddzia po這積iczy. W marcu musia豉 odwie潭 czcigodn Matk Elisabeth i Matk Nepomucen do G顤litz. Jecha造鄉y samochodem wype軟ionym po brzegi workami z m彗. Do G顤litz przyjecha造鄉y o godzinie 1.00 w nocy. Wysiad造鄉y i nie wiedzia造鄉y, co dalej pocz望. Usiad造鄉y w korytarzu jakiego domu i czeka造鄉y, a zrobi si widno. W闚czas zapyta造鄉y, gdzie mieszkaj Boromeuszki, wskazano nam dom; dotar造鄉y tam o godzinie 7.00, akurat na Msz 鈍. Droga siostra prze這穎na Brigitta skontaktowa豉 si z ksi璠zem proboszczem Schulzem, on powi霩 dalej drewnianym wozem nasze drogie prze這穎ne. Ja mia豉m zaczeka, a ksi康z proboszcz wr鏂i. Wr鏂i i przywi霩 pewn Urszulank, kt鏎 ja zabra豉m do Breslau (Wroc豉w). Na dworcu zatrzymano nas i przes逝chiwano, a poniewa nie chcia造鄉y odpowiada na pytania, zamkni皻o nas w piwnicy, gdzie pozosta造鄉y do godziny 4.00. Wreszcie o 5.00 mog造鄉y pojecha do Breslau.


Na pocz徠ku sierpnia 1946r. ja i siostra Otylda dosta造鄉y przeniesienie do Schwiebus. Do szpitala 鈍. J霩efa nie wpuszczono nas; posz造鄉y na plebani. Stamt康 odes豉no nas do naszego by貫go przedszkola. Tu by造 ju polskie siostry zakonne, od nich dosta造鄉y materace. 騜ek nie by這, a koce mia造鄉y z sob. Cieszy造鄉y si, 瞠 mamy przynajmniej dach nad g這w. Nast瘼nego dnia uda造鄉y si do burmistrza. Burmistrz poinformowa nas: „Na razie w szpitalu s jeszcze 穎軟ierze rosyjscy, musicie poczeka.” Wys豉造鄉y telegram do Trebnitz. Za dwa dni przyjecha豉 Matka Annuntiata i przeprosi豉, m闚i帷, 瞠 mia豉 z貫 informacje. Dopiero po 12 dniach mog造鄉y wej嗆 do szpitala 鈍. J霩efa. Klucze da nam burmistrz. Teraz dojecha造 do nas jeszcze siostra Klarentia, siostra Spiria i siostra Porfiria. Spa造鄉y na materacach roz這穎nych na pod這dze, nie by這 堯瞠k, ani 瘸dnych innych mebli, dom by spl康rowany, nie by這 ani jednego garnka, ani nawet jednej 造磬i. Siostra Amanda chodzi豉 piel璕nowa chorych, 瞠by鄉y mia造 za co si utrzyma. Pozosta貫 siostry zabra造 si za sprz徠anie, w poszukiwaniu naszych mebli chodzi造鄉y tak瞠 do innych lazaret闚 – niestety, bez rezultatu.

W szkole znalaz造鄉y 3 堯磬a, ca豉 reszta zosta豉 zabrana. Siostry pojecha造 do Bomst (Babimost) i stamt康 przywioz造 sienniki, talerze i fili瘸nki. Gdy odwiedzi豉 nas Matka Wikaria Annuntiata, da豉 nam 500 z, 瞠by鄉y zn闚 mog造 urz康zi kaplic, kt鏎a podczas naszej nieobecno軼i s逝篡豉 jako sala taneczna. Pomalowa造鄉y pomieszczenie. Pewien tutejszy stolarz, starszy pan, kt鏎y pozosta w Schwiebus, pom鏬 nam w odtworzeniu o速arza. Pod scen znalaz造鄉y st馧 i kilka innych element闚 wyposa瞠nia, wi璚 stolarz zabra si do pracy.

Siostra Amanda pojecha豉 do czcigodnego ksi璠za proboszcza do Bomst (Babimost), 瞠by wyprosi cokolwiek do naszej kaplicy. Otrzyma豉 obrusy, 3 ornaty, 2 alby, humera造, 1 msza, 1 kielich i 1 monstrancj. Od Matki Jutty z Blesen (Bledzew) otrzyma豉 bielizn kielichow i sprz皻 liturgiczny. Za otrzymane 500 z zam闚i造鄉y obraz 鈍. J霩efa do o速arza. W ci庵u 6 tygodni pi瘯nie urz康zi造鄉y na nowo kaplic.

W pa寮zierniku 1946r mia造鄉y wielkiego go軼ia. Ca趾iem nieoczekiwanie przyjecha z Krakowa Jego Eminencja kardyna Sapieha i odwiedzi nas wraz z Matk Wikari Annuntiat. Zwiedzili ca造 dom i zn闚 po raz pierwszy mia造鄉y Msz 鈍. Po 郾iadaniu odjechali. Jego Eminencja ksi康z kardyna powiedzia nam: „Za trzy miesi帷e Caritas zorganizuje tu dom dla inwalid闚.” W lutym 1947r. przys豉no ze Szwajcarii ca貫 wyposa瞠nie: drewniane 堯磬a, krzes豉, sto造, szafy, poduszki, koce i ko責ry oraz p堯tno. Siostra Klarentia zabra豉 si za szycie. W mi璠zyczasie naprawiono te ogrzewanie centralne. Z wizyt przyby Jego Ekscelencja biskup Karl P瘯a豉 z dyrektorem Caritas Ks. J霩efem Majk i profesorem z Wroc豉wia. W lutym 1947 r. dosz造 do nas siostry Aniela, Elreda, Samina. Odesz造 natomiast siostry Otylia i Porfyria, gdy dosta造 przeniesienie. Caritas przys豉 wielebnego Ks. Fr. Oko雟kiego jako Dyrektora Zak豉du; odt康 mia造鄉y codziennie Msz 鈍.

W roku 1947 mia造鄉y urodzaj owoc闚, siostra Nicefora ususzy豉 na zim 6 work闚. Siostra Viatora zebra豉 r闚nie bardzo du穎 pomidor闚 i kapusty. We wrze郾iu przyby豉 do nas siostra Wencis豉wa, jako siostra prze這穎na, by豉 jednak osob bardzo chorowit. Tak瞠 wielebny ksi康z Dyrektor Oko雟ki bardzo chorowa na 穎陰dek, wi璚 inny kap豉n zast徙i go na stanowisku dyrektora.

S. M. Amanda Glombik


[1] Podano za oryginalnym tekstem- nie by這 takiego stopnia wojskowego w Wehrmachcie, by mo瞠 chodzi這 o „Oberfeldarzt”- lekarza wojskowego w stopniu pu趾ownika (przyp. t逝m).
[2] W oryginale s. Amanda podaje nazw miejscowo軼i „Kelchen”. Poniewa nie by這 na tych terenach miejscowo軼i o takiej nazwie, a w relacjach innych si鏀tr pojawia si przy opisie tych samych okoliczno軼i nazwa „Keltschen”, czyli obecne „Kie販ze”, przyj皻o w t逝maczeniu relacji s. Amandy nazw „Keltschen” (przyp. t逝m).




Relacja s. M. Ernesty (Hedwig Neumann)
(spisana dnia 18. listopada 1987 r. przez s. Diethild w Dyhernfurth)

Podczas II. wojny 鈍iatowej szpital w Schwiebus pe軟i rol szpitala wojskowego. Pod koniec stycznia 1945 r. ewakuowano z niego wszystkich 穎軟ierzy. Tylko 4 lekarzy sztabowych mia這 pozosta w szpitalu do chwili wydania rozkazu opuszczenia miasta. Poniewa w okolicy trwa造 walki, szpital zn闚 szybko zape軟i si rannymi 穎軟ierzami, wielu z nich mia這 odmro瞠nia. Coraz bli瞠j s造cha by這 huk wystrza堯w. Lekarze z niecierpliwo軼i czekali na rozkaz. Znajdowali si w sytuacji bez wyj軼ia: je郵i bez rozkazu opuszcz lazaret, grozi im kara za dezercj; je瞠li natomiast dostan si w r璚e Rosjan, w闚czas, jako niemieccy oficerowie nie mogli mie 瘸dnej nadziei. Postanowili wi璚 odebra sobie 篡cie w po這穎nej na uboczu wiosce. Poprosili siostry o poinformowanie rodzin, na wypadek, gdyby te ich szuka造. Tak si jednak nie sta這, siostry nied逝go p騧niej same zmuszone by造 opu軼i 安iebodzin. Jaki by los lekarzy, nie wiem.

Po odej軼iu lekarzy przywieziono do szpitala pewnego majora z ostr niewydolno軼i serca. Siostra Ernesta wraz z inn siostr, kt鏎ej imienia nie pami皻am, zaaplikowa造 mu zastrzyki w serce. Major szybko przyszed do siebie i zapyta o lekarzy. Nast瘼nie poleci swojemu adiutantowi (SS), by ten pojecha na dworzec i zarezerwowa wagon dla wszystkich si鏀tr, chcia je w ten spos鏏 uratowa przed Rosjanami. M闚i, jak okrutnie obchodz si oni z kobietami, kt鏎e nie zdo豉j si przed nimi ukry. Jednak瞠 nigdzie nie mo積a by這 znale潭 siostry prze這穎nej. Siostry podzi瘯owa造 wi璚 majorowi za 篡czliwo嗆, nie skorzysta造 z mo磧iwo軼i ucieczki z miasta, a swoje miejsca ust徙i造 matkom z ma造mi dzie熤i. Poczucie obowi您ku nie pozwoli這 im wyjecha, w szpitalu byli przecie pacjenci wymagaj帷y opieki, tak瞠 w mie軼ie byli chorzy i starzy ludzie, o kt鏎ych nale瘸這 si zatroszczy. Majorowi spodoba豉 si postawa si鏀tr, powiedzia wi璚 do siostry Ernesty: "Siostro, mam rozkaz wysadzenia miasta, ale nie uczyni tego ze wzgl璠u na was, na wasz szlachetno嗆". Po czym opu軼i szpital. Najm這dsza z si鏀tr – s. Famiana Ocik – by豉 bardzo przera穎na, zdo豉豉 wyjecha ostatnim poci庵iem, bez baga簑, zabra豉 ze sob do torebki tylko kilka ciastek.

Do szpitala nieprzerwanie przybywali pacjenci: ranni 穎軟ierze, ludno嗆 cywilna, Francuzi, Ukrai鎍y, Rosjanie. Gdy do miasta wkroczy造 wojska rosyjskie, przej窸y szpital dla swoich 穎軟ierzy. Siostry musia造 przenie嗆 swoich pacjent闚 do szko造, zupe軟ie do tego celu nieprzystosowanej. Same znosi造 wi璚 堯磬a i niezb璠ne sprz皻y z opuszczonych mieszka. Do prowizorycznie urz康zonych sal przeniesiono chorych. Do pomocy siostry mia造 3 sanitariuszy. Siostry musia造 tak瞠 opu軼i swoje mieszkanie, kt鏎e znajdowa這 si w szpitalu. Ksi康z proboszcz zaoferowa im pokoje na plebanii, ale tam by這 miejsce jedynie dla 22 si鏀tr. Siostry szuka造 wi璚 schronienia u mieszka鎍闚 miasta. Siostra Edmara Komischke zamieszka豉 u starszego ma鹵e雟twa, kt鏎e wymaga這 opieki (podobno byli to rodzice pewnej Boromeuszki). Siostra Aphrodisia uda豉 si jako piel璕niarka do s御iedniej wioski i w ten spos鏏 oddzieli豉 si od pozosta造ch si鏀tr. Cztery czy nawet pi耩 si鏀tr piel璕nowa這 chorych w szkole (siostry Amanda, Ernesta, Melisa i 2 inne).

W dniu 3. lutego rosyjski 穎軟ierz wdar si do mieszkania ma鹵e雟twa, gdzie przebywa豉 siostra Edmara. Co do niej m闚i, lecz ona go nie rozumia豉. Gestem nakaza jej, by zdj窸a fartuch. To mu jednak nie wystarczy這, przemoc pr鏏owa zedrze z niej habit. W闚czas siostra powiedzia豉: „Wol, 瞠by mnie zastrzeli!” Z furi odbezpieczy bro i strzeli siostrze prosto w skro; nieszcz瘰na osun窸a si na pod這g. Powiadomione o tym zdarzeniu siostry wynios造 cia這 na desce i pochowa造 w ogrodzie plebanii.

Tak瞠 siostry piel璕nuj帷e chorych w szkole nie mog造 czu si bezpiecznie, Rosjanie nie dawali im spokoju. Francuzi starali si broni zakonnic, jak tylko potrafili. Siostry 篡造 w nieustannym strachu. W ko鎍u postanowi造 do陰czy do pozosta造ch si鏀tr i pozostawi造 w szkole samych sanitariuszy. Jednak瞠 komendant kaza je zn闚 sprowadzi i wywiesi na drzwiach gabinetu kartk zakazuj帷 Rosjanom wst瘼u - od tej pory 瘸den 穎軟ierz nie przekroczy progu tego pomieszczenia. Za to w salach, gdzie siostry najcz窷ciej przebywa造 piel璕nuj帷 chorych, by造 cz瘰to nara穎ne na zaczepki 穎責ak闚. 砰j帷 ca造 czas w napi璚iu i obawiaj帷 si najgorszego siostry przenios造 si w dniu 7. lutego na plebani. Tylko siostra Amanda pozosta豉 wraz z sanitariuszami i pe軟i豉 przy chorych nocny dy簑r.

B璠帷 na plebanii siostry us造sza造 pewnego dnia dochodz帷y z s御iedniego pomieszczenia g這s wielebnego ksi璠za proboszcza, kt鏎y prawie p豉cz帷 powtarza: „nie, ja nie mam 穎ny”. S造cha te by這 odg這sy zadawanych ksi璠zu uderze. Nagle rozleg si huk wystrza逝. Siostry Segulina i Ernesta, kt鏎e w豉da造 j瞛ykiem polskim, pod捫y造 proboszczowi na pomoc. Na ca貫 szcz窷cie pocisk nikogo nie trafi, bro wystrzeli豉 sama, gdy 穎軟ierz wymierza ksi璠zu ciosy. Na widok si鏀tr Rosjanin przesta bi. Siostry przerazi造 si bardzo, gdy powiedzia: „Da, da, zakonnice te kochamy“. Na szcz窷cie siostry mog造 si z nim porozumie i uda這 im si go ug豉ska. Ale na tym nie koniec. Po godzinie przysz這 2 oficer闚 z Ukraink ubran w mundur (siostry zna造 j, ostatnio z nakazu pracowa豉 u nich w szpitalu). Za膨dali 4 si鏀tr, rzekomo do piel璕nowania chorych. Wszystkie siostry musia造 ustawi si w ko這. Podchmieleni oficerowie 鈍iecili ka盥ej w twarz latark. Najpierw musia豉 wyst徙i siostra Melissa. Jako drug wyznaczyli siostr Ernest. Gdy 鈍iec帷 latark wybierali trzeci, siostra Ernesta przeczuwaj帷 zagro瞠nie wycofa豉 si ty貫m za siostry, wydosta豉 si na korytarz i wyskoczy豉 przez okno sypialni ksi璠za proboszcza. Upad豉 na 郾ieg przykrywaj帷y grub warstw otw鏎 okna piwnicznego i ukry豉 si na w璕lu w najdalszym k帷ie piwnicy. Trz瘰豉 si z zimna, a gdy po up造wie dw鏂h godzin prawie straci豉 czucie w ko鎍zynach, odwa篡豉 si wyj嗆 przez ten sam otw鏎. Najpierw d逝go nas逝chiwa豉 i dopiero gdy si upewni豉, 瞠 w budynku plebanii panuje cisza, odwa篡豉 si wej嗆. Tu dowiedzia豉 si, 瞠 w podobny spos鏏 umkn窸y dwie inne siostry – s. Parmenia i s. Eusebia – jedna skoczy豉 [przez okno] na ziemi, druga ukry豉 si w pokoju pod 堯磬iem. Siostra Melissa pozosta豉, podobno sprawia豉 wra瞠nie, jak gdyby nie zdawa豉 sobie sprawy z tego, co si dzieje. Wcze郾iej mia豉 kilka razy powiedzie, 瞠 chce umrze. Gdy oficerowie spostrzegli, 瞠 trzy siostry im si wymkn窸y, rozw軼ieczeni chcieli rozstrzela pozosta貫, ale w ko鎍u w miejsce uciekinierek zabrali opr鏂z s. Melissy jeszcze s. Leutberg, s. Orland i s. Spetios. Po godzinie Rosjanie chcieli ponownie przyj嗆 po uciekinierki. Przera穎ne siostry spodziewaj帷 si 鄉ierci odby造, pomimo p騧nej godziny, spowied z 篡cia. To samo uczyni造 pozosta貫 siostry. 畝dna nie po這篡豉 si spa tej nocy, czuwa造 modl帷 si. Oficerowie ju nie wr鏂ili, ale uprowadzone siostry te nie.

Dwa dni p騧niej ksi康z proboszcz pilnie poprosi siostr prze這穎n o pomoc jednej z si鏀tr znaj帷ej j瞛yk polski, gdy jaki Rosjanin chcia odebra 穎nie lekarza ich ma陰 c鏎k. Siostra prze這穎na pos豉豉 60-letni siostr Lybi. Siostra pod捫y豉 spiesznie do mieszkania lekarza i wyrwa豉 穎軟ierzowi dziewczynk ze s這wami: „Miejsce dziecka jest przy matce”, po czym przekaza豉 j matce. Rozz這szczony Rosjanin zastrzeli siostr.

Gdy front przesun掖 si dalej na zach鏚 mieszka鎍y miasta a tak瞠 i siostry rozpocz窸y prace porz康kowe. Grzebano cia豉 zmar造ch i zabitych ludzi i zwierz徠. Ludno嗆 cywilna grzeba豉 cia豉 w mie軼ie, siostry na okolicznych polach. W miejscu, gdzie le瘸造 zw這ki, kopa這 si gr鏏 g喚boki na 1 metr i sk豉da這 w nim cia這. Siostra Ernesta nosi豉 zawsze przy sobie buteleczk z wod 鈍i璚on; wod skrapia豉 gr鏏, odmawia豉 modlitw i ko鎍zy豉 poch闚ek znakiem krzy瘸. Zauwa篡 to 穎軟ierz nadzoruj帷y grzebanie cia. Znalezione na polach cia豉 odwraca twarzami do g鏎y i zakrywa oblicza zmar造ch papierem lub kawa趾iem p堯tna. Nast瘼nie wo豉 zakonnic, by pokropi豉 ka盥y gr鏏 wod 鈍i璚on i zm闚i豉 modlitw, on sam w skupieniu salutowa. W ten spos鏏 siostra Ernesta mog豉 pozna tak瞠 i dobr stron duszy rosyjskiego 穎軟ierza.

Kilka dni p騧niej do si鏀tr przysz豉 po kryjomu pewna kobieta i zdradzi豉, 瞠 wczoraj pogrzebano cia豉 czterech katolickich si鏀tr (w odr騜nieniu od protestanckich diakonis), cia豉 te by造 podobno po獞iartowane. Od tej chwili siostry nie mia造 ju nadziei, 瞠 uprowadzone siostry powr鏂. Siostra prze這穎na nie mog豉 sobie wybaczy, 瞠 nie sprzeciwi豉 si w闚czas Rosjanom.

Ko鎍zy豉 si 篡wno嗆. Siostry musia造 szuka gdzie pracy, gdy nie mog造 wy篡 z prac dorywczych w Schwiebus. Siostra Senna zachorowa豉 na tyfus i le瘸豉 w szpitalu. Pozosta貫 siostry ma造mi grupkami w璠rowa造 w kierunku Zllichau. Siostra prze這穎na i kilka innych si鏀tr znalaz造 schronienie w jednej z okolicznych wiosek. Po這wa si鏀tr dotar豉 do Keltschen (Kie販ze). Tu zatrzyma造 si w opuszczonym dworze. W m造nie znalaz造 m彗 i ziarno. Siostry pracowa造 na polu, w zamian za to mog造 piec tyle chleba, ile potrzebowa造. Chleb i inne produkty zawozi造 do si鏀tr rozproszonych w okolicy. Ten stan jednak te nie trwa d逝go. Siostra Filomena Gwozdz, kt鏎a wraz z siostr prze這穎n i siostr Abstrakt pod捫y豉 dalej do Bentschen (Zb御zy), zachorowa豉 na tyfus i tam zmar豉.

Funkcjonuj帷y ju urz康 zdrowia zatrudni siostr Amand i siostr Teodor do przeprowadzenia w鈔鏚 kobiet bada na ki喚. Wykryto ogromne ilo軼i zachorowa. Dla chorych kobiet otwarto w Zllichau szpital i skierowano tam do pracy obie siostry wraz z jeszcze jedn – Eusebi. Praca ta 陰czy豉 si z wieloma wyrzeczeniami – ca造mi tygodniami siostry nie mog造 uczestniczy we Mszy 鈍., nie mia造 te mo磧iwo軼i przyjmowania innych sakrament闚. Pozosta貫 siostry b陰ka造 si w rozproszeniu. Po d逝gim czasie niekt鏎e dotar造 do Trebnitz (Trzebnica).

Z pomoc Matki Annuntiaty siostry Boromeuszki mog造 ponownie podj望 prac w 安iebodzinie, w domu dziecka, kt鏎y urz康zono w naszej dawnej szkole gospodarstwa domowego. Siostrom z Trzebnicy pospieszy造 z pomoc siostry Boromeuszki z Miko這wa. Jednak瞠 po kilku latach z powodu braku si鏀tr rozwi您ano t fili.




List S. Amandy Othilda do S. Wikarii

aktualnie 安iebodzin, dnia 20.08.1946.
J.M.J.C.

Wielce Szanowna, Czcigodna Matko,

Nie mog造鄉y wyjecha z Breslau (Wroc豉wia), jak by這 zaplanowane, o godzinie 6.00, lecz dopiero w poniedzia貫k po po逝dniu o godzinie 3.00. Po r騜nych, ma這 przyjemnych perypetiach dotar造鄉y tu we wtorek w po逝dnie, o godzinie 12.30.

Natychmiast zameldowa造鄉y si u tutejszego wielebnego ksi璠za proboszcza. Zaraz potem by造鄉y w szpitalu. W szpitalu mieszkaj jeszcze rosyjski major, porucznik i naczelnik. Wprawdzie posterunki uprzejmie nas przepu軼i造, ale oficer powiedzia, 瞠 oddaj szpital Polakom. Za zgod wielebnego ksi璠za proboszcza posz造鄉y do starostwa. Niestety zasta造鄉y tylko wicestarost. Powiedzia on nam, 瞠 biskup gorzowski chce tu za這篡 seminarium duchowne, i 瞠 s康zi, 瞠 sprowadz tu zn闚 te same Boromeuszki. Gdy opowiedzia造鄉y o tym ksi璠zu proboszczowi, ten odpar gniewnie „Trebnitz (Trzebnica) odm闚i豉”. Ja nie chcia豉bym ingerowa w t spraw. Starosta podobno wie ju, 瞠 taka odmowa mia豉 miejsce, wi璚 chce zabra budynek na potrzeby urz璠u. Ksi康z powiedzia te, 瞠 starosta chce p豉ci czynsz zgromadzeniu, a po這w ogrodu chce uprawia dyrektor i te b璠zie p豉ci za dzier瘸w.

Przekszta販enie naszego domu na szpital nie wchodzi w rachub. Po pierwsze, tutaj jest ju dobrze wyposa穎ny szpital, poza tym jest tu urz康 zdrowia z punktem pierwszej pomocy. Do chorych chodz siostry zatrudnione przez powiatowego lekarza.

Nie wolno nam pod 瘸dnym pozorem zrobi cokolwiek bez wiedzy „Powiatowego”. Wicestarosta powiedzia, 瞠 drugi szpital jest ca趾owicie zb璠ny, gdy w Schwiebus (安iebodzin) jest niewiele ludzi.

Droga, Czcigodna Matko, prosimy usilnie, by Matka Wikaria osobi軼ie tu przyby豉 i podj窸a decyzj. Je郵i do pi徠ku nikt nie przyjedzie, wracamy. Tyle naszych wiadomo軼i ze Schwiebus (安iebodzin).

Pozdrawiamy z pe軟ym szacunkiem, wdzi璚zne i oddane

S. M. Amanda – Othilda.




List S. M. Aphrodisii Latzel do Matki Marynii

G顤litz, dnia 19.8.1945
J.M.J.C.

Wielce Szanowna Czcigodna Matko Marino!

Bardzo si ciesz, 瞠 mog dzi napisa kilka s堯w do Ciebie, Czcigodna Matko Marino. S這wa te, niestety, nie przynios rado軼i, gdy prze篡wamy i piszemy tylko o cierpieniu. Pomimo tego, tli si we mnie p這myk rado軼i, droga, Czcigodna Matko Marino, gdy po 6 miesi帷ach naprawd trudnych prze篡 znalaz豉m zn闚 swoje miejsce, swoj now ojczyzn. Ciesz si i jestem za to bardzo wdzi璚zna. Poniewa ze 安iebodzina nie otrzyma豉 jeszcze Czcigodna Matka 瘸dnych list闚 ani te osobistych relacji, chc kr鏒ko opisa, co si wydarzy這.

Pod koniec stycznia zd捫yli鄉y ewakuowa wszystkich 穎軟ierzy. 28. stycznia uda豉m si do Domu 鈍. J霩efa. Tak瞠 tam wszystkich ewakuowano. Nasz dom by pusty tylko przez jeden dzie, zaraz p騧niej sta si zn闚 g堯wnym punktem opatrunkowym i tu zacz皻o przywozi kolejnych rannych - przewa積ie 穎軟ierzy. Wi瘯szo嗆 si鏀tr by豉 w piwnicy b璠帷ej schronem przeciwlotniczym. Siostry Syrgiosa, Petrussa i ja opiekowa造鄉y si 60 niemieckimi 穎軟ierzami, kt鏎ych nie mo積a by這 ewakuowa. W dniu 31. stycznia siostra Petrussa i ja uda造鄉y si do niemieckiego sztabu i poprosi造鄉y, by oszcz璠zono miasto, a tak瞠 i nasz dom, w kt鏎ym w piwnicy przebywa這 40 si鏀tr, 60 穎軟ierzy i wiele matek i dzieci. Niemiecki major powiedzia, 瞠 b璠zie broni miasta do ostatniego kamienia. S造cha ju by這 ostrza ci篹kiej artylerii, wida by這 逝ny po瘸r闚. W nocy na 1. lutego 45 r. niemiecki sztab przebi si, a my rano o godzinie 8:00 1. lutego 45 r. wywiesili鄉y bia陰 flag i poddali鄉y si Rosjanom. Chcia造鄉y dalej dogl康a chorych i rannych. Rosjanie natychmiast za膨dali naszego domu z ca造m wyposa瞠niem. Nam pozwolili pocz徠kowo pozosta w zamku, gdzie mia造鄉y nasze cele zakonne. Postara造鄉y si jeszcze szybko o jakie zapasy 篡wno軼i, ale wkr鏒ce nadszed rozkaz, by wszystkie siostry natychmiast opu軼i造 budynek. Chwyci造鄉y to, co by這 pod r瘯 i pod捫y造鄉y do probostwa. Nie by這 ju 鈍iat豉, ani wody. Niemcy wysadzili wszystko, zanim weszli Rosjanie. Warunki by造 nie do wytrzymania. Nasz kapelan, siostra Libia i ja zostali鄉y przygarni璚i przez pana doktora Wulko, okulist.

W mie軼ie zaroi這 si od okrutnych band z Syberii i lud闚 mongolskich. Napastowali kobiety, niekt鏎e by造 gwa販one 60 – 100 razy, po czym umiera造. Niestety, wa篡li si oni tak瞠 napastowa siostry. W dniu 3. lutego zastrzelili siostr Edmar, poniewa nie pozwoli豉 si tkn望 Rosjaninowi. Strza w g這w – siostra 篡豉 jeszcze kilka minut i otrzyma豉 ostatnie namaszczenie. Jest pochowana w ogrodzie probostwa. W dniu 4. lutego zajecha samoch鏚, dwoje Rosjan wdar這 si do probostwa i zastali siostry w pokoju. Rosjanka zadecydowa豉: ta, ta, ta i ta siostra musz p鎩嗆 z nimi, wr鏂 za dwie godziny. Siostra Parmenia mia豉 by t czwart , uda這 jej si wyskoczy przez okno. Siostra Orlanda zaofiarowa豉 si p鎩嗆 za siostr Parmeni. Nasza droga Matka poleci豉 drogim siostrom Speziosie, Luitburgis, Melisie i siostrze Orlandzie wsi捷 do samochodu. Siostra Speziosa powiedzia豉: „疾gnajcie. Ju si nie zobaczymy”. Ja le瘸豉m chora na zapalenie p逝c u doktora Wulko. Proboszcz przyszed do mnie z Panem Jezusem i mog豉m si wyspowiada. To on opowiedzia mi, co si wydarzy這, niestety siostry straci造 篡cie w bardzo, bardzo haniebny spos鏏. Odci皻o g這wy, przybito do futryny drzwi, odci皻o piersi, by造 i inne okropie雟twa. Jak tylko pomy郵 o tych wszystkich potworno軼iach b璠帷ych w 安iebodzinie na porz康ku dziennym, p豉cz w g這s. Nie oszcz璠zono i nas, b璠帷ych u doktora Wulko. Droga siostra Libia zosta豉 zastrzelona na oczach rodziny, gdy powstrzymywa豉 pani doktorow i nie odda豉 Rosjanom male鎥iej c鏎eczki doktorostwa.

Poniewa sytuacja stawa豉 si coraz bardziej nie do zniesienia, proboszcz powiedzia mi, 瞠 mam si przebra i ratowa swoje 篡cie. Uciek豉m do wsi, ale tam mog豉m pozosta tylko dwa dni. Za mn przyby造 tu siostra Senna i siostra Hirena. Uda造鄉y si przez pola do innej wioski, odleg貫j o 8 km. Tam, pod obor, w piwnicy na buraki znalaz造鄉y schronienie, by m鏂 ocali nasze 篡cie i niewinno嗆.

Przez osiem tygodni 篡豉m w tej piwnicy, lecz kto zdradzi t kryj闚k. Ukradziono mi tam te jedyny komplet bielizny na zmian. Nast瘼ne schronienie znalaz豉m na stryszku nad chlewem. Czasami chodzi豉m piel璕nowa chorych. Ludzie dawali mi jedzenie i co do ubrania, otrzyma豉m drewniaki, czerwon sp鏚nic, ma造 kabat i chusteczk na g這w, to chroni這 mnie przed zimnem. Tak, straci豉m wszystko, wszystko – a jednak nie straci豉m niczego – droga, Czcigodna Matko. W ka盥ej sytuacji mog豉m wierzy i mie nadziej, zachowa豉m wiar, moc i powo豉nie. I mog tylko powt鏎zy za pi瘯n Msz Schuberta: „bardziej dzi瘯owa ju nie potrafi“. Wkr鏒ce roznios這 si, 瞠 we wsi jest siostra. W闚czas mia豉m sporo pracy. P騧niej organizowa豉m w r騜nych miejscach punkty pomocy ambulatoryjnej. Od polskiego starosty otrzyma豉m przepustk. Z t przepustk mog豉m swobodnie porusza si od wsi do wsi. Odwiedzi豉m drogie siostry w Jordanowie, kt鏎ym, z wyj徠kiem jednej siostry, wiod這 si ca趾iem dobrze. Tak瞠 w Lubrzy si鏀tr nie spotka這 nic szczeg鏊nie z貫go. Siostry 鈍iebodzi雟kie znalaz造 schronienie w r騜nych miejscach. Niestety, wi瘯szo嗆 z nich przez ponad ¼ roku nie mia豉 mo磧iwo軼i uczestniczenia we Mszy 鈍., itp. M這dych kap豉n闚 wywieziono, zabrano tak瞠 i naszego proboszcza, wr鏂i po 12 tygodniach z loch闚 G.P.U. (Pa雟twowy Zarz康 Polityczny), wygl康a jak szkielet. Czterech kap豉n闚 ju nigdy nie wr鏂i這, tak jak wszyscy m這dzi m篹czy幡i i dziewcz皻a od 16 lat. Zamkni皻o ich w obozie w 安iebodzinie i wywieziono do Rosji.

Mog豉bym jeszcze du穎 pisa, ale musz ju ko鎍zy, poniewa droga Matka Notburga wkr鏒ce odchodzi. – Bardzo chcia豉bym jeszcze cho raz zobaczy nasz kochany, drogi dom zakonny i nasze Czcigodne Prze這穎ne. – Niestety, ludzie kt鏎zy tam przybyli, przynie郵i nam tyle cierpienia, 瞠 nie spos鏏 jest wsp鏊nie z nimi 篡. B鏬 da mi wi璚 poprzez moich Prze這穎nych now ojczyzn i jestem za to bardzo wdzi璚zna. Z mi這軼i pozdrawiam Ci Czcigodna Matko Marino i pozostaj z wdzi璚zno軼i

Serdeczne pozdrowienia dla wszystkich Czcigodnych Prze這穎nych.

S. M. Aphrodisia.



Spis Si鏀tr Boromeuszek pos逝guj帷ych w 安iebodzinie
z dnia 18 maja 1941 r.

Siostra Aurelia	    ILGNER	- s. prze這穎na do 16.02.1942 
Siostra Gilberta    JONSCHER	- biuro
Siostra Sarkandra   HADIRAN	- szycie
Siostra Helene	    STEHR	- pensjonat
Siostra Iphigenia   SCHLENSOG	- kuchnia
Siostra Josefa	    SEIFERT	- refektorium
Siostra Lea	    MICHALSKI	- kaplica i sieroty-ch這pcy.
Siostra Lybia	    ZAPOROWICZ	- szycie
Siostra Libora	    TIETZE	- oddzia kobiecy
Siostra Juventia    WROBEL	- sieroty-ch這pcy
Siostra Tatiana	    STENZEL	- pralnia
Siostra Malcha	    SCHAMPERA	- oddzia m瘰ki
Siostra Almachia    NEMITZ	- 豉幡ia
Siostra Sigolina    LIHS	- sieroty-dziewcz皻a
Siostra Evangelista LONCZYK	- ko軼i馧 i szycie
Siostra Adalricha   GR郼ZNER	- masa瞠, kr鏒kie fale, itp.
Siostra Theodora    KOSCH郼ZKA	- oddzia po這積iczy
Siostra Priska	    LENKFELD	- pensjonat i go軼ie
Siostra Amanda	    GLOMBIK	- oddzia noworodk闚
Siostra Sebalda	    ZAREMBA	- oddzia okulistyczny
Siostra Eliazara    BLAUROCK	- gospodarstwo
Siostra Hirena	    F鯨NRICH	- sprz徠anie
Siostra Holda 	    KEHR	- sieroty-ch這pcy
Siostra Barnaba	    STEHR	- biuro i  muzyka
Siostra Speciosa    URBANCZYK	- sala operacyjna i rentgen
Siostra Senna	    FOITZIK	- sieroty-dziewcz皻a
Siostra Aphrodisia  LATZEL	- oddzia kobiecy
Siostra Petrussa    RICHTER	- laboratorium
Siostra Carisia	    PODELIJSKA	- gabinet opatrunkowy
Siostra Amidea	    MROSEK	- oddzia po這積iczy
Siostra Parmenia    KEDZIORA	- oddzia m瘰ki
Siostra Aderita	    SCHIMKE	- kuchnia
Siostra Leutbergis  STANIA	- oddzia m瘰ki
Siostra Joela	    SIKORSKI	- biuro
Siostra Orlanda	    STRIEGAN	- oddzia m瘰ki
Siostra Pulcheria   KAPOLZINSKI	- oddzia noworodk闚
Siostra Heriburg    FLORIAN	- piekarnia
Siostra Leonora	    UMLAUF	- przedszkole
Siostra Engelharda  JUNG	- prze這穎na od 17.02.1942

Materia造 z j瞛yka niemieckiego przet逝maczy豉 Pani Gra篡na Hata豉.


Kr鏒kie 篡ciorysy si鏀tr, kt鏎e ponios造 tragiczn 鄉ier w dniach od 3 do 9 lutego 1945 r. w 安iebodzinie

Siostra Maria Edmara Komischke

Urodzona 19. listopada 1915 r. w Szczecinie. Na chrzcie 鈍. otrzyma豉 imi Eleonora. Nowicjat rozpocz窸a 27. lipca 1935 r. w Trzebnicy i w tym te dniu otrzyma豉 sukni zakonn. Przez 郵uby zakonne po鈍i璚i豉 si ca趾owicie Panu w dniu 01. sierpnia 1937 r. By豉 dyplomowan przedszkolank. Pracowa豉 w Z帳kowicach 奸御kich. w S豉w璚icach na 奸御ku, a ostatnio w 安iebodzinie. By豉 ofiarn, pobo積, cich, prawdziw siostr mi這sierdzia. Napadni皻a 3. lutego 1945 r. przez dw鏂h 穎軟ierzy rosyjskich, kt鏎zy kazali jej si rozebra z szat zakonnych, wzbraniaj帷 si w obronie swojej czysto軼i zawo豉豉: „Chc raczej umrze ani瞠li utraci swoj niewinno嗆!” i w tym momencie zosta豉 przez nich zastrzelona.

4. lutego 1945 r. zamordowano w brutalny spos鏏 w 安iebodzinie 4 siostry. Zabrano je z plebanii samochodem do piel璕nowania chorych – siostry te jednak ju nie wr鏂i造. Po kilku dniach znaleziono okrutnie zmasakrowane cia豉 tych si鏀tr w domu przy innej ulicy. Pochowano je w ogrodzie tego domu i na 陰ce. (Opis w za陰czonych relacjach pisemnych si鏀tr, kt鏎e by造 鈍iadkami tych wydarze).

Siostra Maria Speciosa Urba鎍zyk

Urodzona 19. stycznia 1898 r. w Szymiszowie pow. Strzelce Opolskie. Na chrzcie 鈍. otrzyma豉 imi Jadwiga. Sukni zakonn otrzyma豉 11. lutego 1923 r. i rozpocz窸a nowicjat w Trzebnicy. Profesj zakonn z這篡豉 22. lutego 1926 r. Dyplom piel璕niarki zdoby豉 w 1934 r. By豉 wzorow osob zakonn i bardzo dobr, ofiarn piel璕niark. Pracowa豉 w Szpitalu w Trzebnicy, a od 1926 r. w 安iebodzinie. Zamordowana 04. lutego 1945 r. w 安iebodzinie.

Siostra Maria Leutbergis Stania

Urodzona 28. lutego 1912 r. w Chwa這wicach pow. Rybnik. Na chrzcie 鈍. otrzyma豉 imi Elfryda. Nowicjat rozpocz窸a 04. lutego 1932 r., a przez Profesj zakonn 27. czerwca 1934 r. odda豉 si na ca趾owit s逝瘺 Bogu. Zdoby豉 dyplom piel璕niarki w 1934 r. i by豉 wzorow zakonnic i sumienn, ofiarn piel璕niark. W 13-t rocznic przyj璚ia sukni zakonnej, 04. lutego 1945 r. ponios豉 鄉ier m璚ze雟k w 安iebodzinie.

Siostra Maria Orlanda Striegan

Urodzona 08. sierpnia 1904 r. w Klisienie pow. G逝bczyce woj. opolskie. Na chrzcie 鈍. otrzyma豉 imi Klara. Sukni zakonn otrzyma豉 19. lutego 1933 r. i rozpocz窸a nowicjat. Przez profesj zakonn w dniu 05. maja 1935 r. po鈍i璚i豉 si ca趾owicie na s逝瘺 Bogu. By豉 dyplomowan piel璕niark – dyplom zdoby豉 w 1935 r. Pracowa豉 w szpitalu w Trzebnicy, a od 1935 r. w 安iebodzinie. By豉 bardzo cenion przez lekarzy, chorych i wsp馧siostry jako osoba pe軟a dobroci, sumienna i zawsze gotowa do pomocy i ofiary. Po 10 latach wiernej pracy w 安iebodzinie ponios豉 鄉ier m璚ze雟k 4. lutego 1945 r.

Siostra Maria Melisa Pawlik

Urodzona 28. marca 1911 r. w Grz璠zinie pow. Ko幢e na G鏎nym 奸御ku. Na chrzcie 鈍. otrzyma豉 imi Mechtylda. Sukni zakonn przyj窸a i rozpocz窸a nowicjat 28. lutego 1929 r. 奸uby zakonne z這篡豉 29. pa寮ziernika 1931 r. By豉 bardzo ofiarn piel璕niark, ch皻nie pe軟i豉 dy簑ry nocne. Pracowa豉 w domach w Grodowicach, Namys這wie, So郾icowicach, Bytomiu, Lw闚ku 奸., a od 1943 r. w 安iebodzinie. By sprawi rado嗆 chorym i wsp馧siostrom ch皻nie robi豉 im niespodzianki. Wed逝g opowiada si鏀tr jako m這da dziewczyna zwierza豉 si swojej kole瘸nce, 瞠 chcia造by umrze jako m璚zennica. Dobry B鏬 wys逝cha jej 篡czenie i ponios豉 鄉ier m璚ze雟k 04. lutego 1945 r. w 安iebodzinie.

Siostra Maria Lybia Zaporowicz

Urodzona w W帳rze幡ie 07. pa寮ziernika 1882 r. Na chrzcie 鈍. otrzyma豉 imi El瘺ieta. Nowicjat rozpocz窸a 01. maja 1902 r., a profesj zakonn z這篡豉 15. maja 1906 r. Liczy豉 62 lata z kt鏎ych 42 lata prze篡豉 w Kongregacji. By豉 wychowawczyni w przedszkolach. Miejsca pracy to Pruszk闚, Trzebnica, Brzeg Dolny, Wroc豉w, Rybnik, Kamienic, P豉wna i 安iebodzin. Wiernie wype軟ia豉 swoje obowi您ki zakonne i zawodowe. By豉 lubiana przez wszystkich, szczeg鏊nie przez dzieci. Siostra Lybia stan窸a w obronie 10-letniej dziewczynki, kt鏎 穎軟ierz rosyjski chcia zabra matce. W trakcie t逝maczenia, 瞠 dziewczynka nale篡 do matki, zosta豉 przez 穎軟ierza zastrzelona 09. lutego 1945 r.

† Wieczny odpoczynek racz im da Panie,
a 安iat這嗆 Wiekuista niechaj im 鈍ieci.
Niech odpoczywaj w pokoju wiecznym.
Amen

Czytaj wi璚ej:
安iebodzi雟ka legenda
Od legendy do fakt闚
Boromeuszki cd...
Odkrywane tajemnice
Los Si鏀tr cd...
inne:
Zabytkowy k這pot



adres tego artyku逝: www.schwiebus.pl/articles.php?id=244