www.schwiebus.pl

:: 安iebodzin 1945. 砰cie religijne
Artyku dodany przez: schwiebu (2005-12-10 12:54:35)


Okolice Najbli窺ze
Wydanie Nr 11[105] listopad 2005

安iebodzin 1945 - 砰cie religijne

Do 1945 roku obszar Brandenburgii Wschodniej nale瘸, pod wzgl璠em wyznawanej przez ludno嗆 religii, do region闚 ewangelickich. Spis ludno軼i przeprowadzony w 1939 roku wykaza, 瞠 87,9% mieszka鎍闚 zadeklarowa這 przynale積o嗆 do ko軼io豉 ewangelickiego oraz ko軼io堯w niezale積ych, a 9,6% do ko軼io豉 rzymsko-katolickiego. Struktur oraz organizacj ko軼io豉 katolickiego w Brandenburgii Wschodniej oparto na konkordacie z 14 czerwca 1929 roku i zwi您anej z nim bulli cyrkumskrypcyjnej „Pastoralis Officii Nostri" z 13 sierpnia 1930 roku. Zgodnie z tre軼i tych dokument闚 prawie ca豉 Brandenburgia Wschodnia nale瘸豉 do wroc豉wskiej prowincji ko軼ielnej. W jej granicach znalaz si r闚nie 安iebodzin.

Przesuni璚ie polskiej granicy zachodniej nad Odr i Nys spowodowa這 diametraln zmian stosunk闚 wyznaniowych. Wierni oraz duchowni ko軼io豉 ewangelickiego w przewa瘸j帷ej cz窷ci uciekli lub zostali wygnani, skutkiem czego jego dzia豉lno嗆 niemal瞠 nie istnia豉. Do Brandenburgii natomiast przyby造 rzesze Polak闚, przewa積ie katolik闚. Warto jednak zaznaczy, 瞠 cz窷 z nich uwa瘸豉 sw鎩 pobyt na nowym terytorium za stan przej軼iowy.

Podobnego zdania byli przedstawiciele hierarchii ko軼io豉 rzymsko-katolickiego w Polsce, dla kt鏎ych sytuacja by豉 tylko „siedzeniem na walizkach". Tymczasem stan Ziem Zachodnich i P馧nocnych, w tym Brandenburgii Wschodniej, bardzo szybko stabilizowa si. Z tego wzgl璠u Ko軼i馧, musia przygotowa si do stworzenia nowej struktury organizacyjnej dla tych ziem.

Inwentarz ko軼ielny w przewa瘸j帷ej cz窷ci by ewangelicki. Jednak na pro軸y i wnioski w豉dze przekazywa造 go osiedle鎍om oraz ksi篹om. Taka sytuacja, mi璠zy innymi, prowadzi豉 do zadra積ie w stosunkach z duchowie雟twem niemieckim. Stan budynk闚 by fatalny. W diecezji gorzowskiej z 243 鈍i徠y 88 wymaga這 remont闚 generalnych. Brakowa這 wielu rzeczy niezb璠nych w czynieniu kultu katolickiego: tabernakul闚, konfesjona堯w, relikwii, obraz闚, parament闚 ko軼ielnych i wielu innych. Powa積ym problemem by te brak duchownych polskiego pochodzenia.

Powa積ym zadaniem by這 nak這nienie dostojnik闚 ko軼io豉 katolickiego w Niemczech do zrzeczenia si jurysdykcji ko軼ielnej nad obszarami Niemiec, kt鏎e na mocy uk豉d闚 poczdamskich przekazano rz康owi polskiemu. Jak i przed wojn, tak i po jej zako鎍zeniu kardyna貫m Polski nadal by August Hlond. W czasie wojny przebywa we Francji, gdzie aresztowano go w 1944 roku oraz w Niemczech, sk康 po oswobodzeniu uda si do Watykanu. 28 czerwca 1945 roku przedstawi Sekretariatowi Stanu w Watykanie projekt powojennej organizacji ko軼io豉 katolickiego w Polsce, uwzgl璠niaj帷y zasz貫 zmiany terytorialne. 8 lipca watyka雟ka Kongregacja do Nadzwyczajnych Spraw Ko軼ielnych przyzna豉 kardyna這wi pe軟omocnictwo do zorganizowania tymczasowej administracji ko軼ielnej na obszarach: wolnej pra豉tury pilskiej, diecezji gda雟kiej oraz na cz窷ciach terytori闚 archidiecezji wroc豉wskiej, diecezji berli雟kiej i diecezji warmi雟kiej, kt鏎e znalaz造 si pod zarz康em w豉dz polskich.

Miesi帷 p騧niej kardyna powo豉 5 polskich administrator闚 apostolskich okre郵aj帷 obszary ich jurysdykcji. Wydane dokumenty by造 w zasadzie jednobrzmi帷e. Oto fragmenty jednego z nich, kt鏎y otrzyma ksi康z biskup Edmund Nowicki:

„Na mocy specjalnych uprawnie udzielonych Nam przez Stolic Apostolsk (...) ustawiamy (...) Ksi璠za obszar闚, kt鏎e obecnie podlegaj Rz康owi Rzeczypospolitej Polskiej: obszary pra豉tury „nullius" schneidemilskiej lub pilskiej: obszar闚 tej cz窷ci archidiecezji wroc豉wskiej, kt鏎e granicz ze 鈔odkowym biegiem rzeki Odry, a dzi nale膨 do wojew鏚ztwa pozna雟kiego; obszar闚 tej cz窷ci diecezji berli雟kiej, kt鏎e le膨 tak po wschodniej i zachodniej stronie rzeki Odry, a kt鏎e podlegaj rz康owi Rzeczypospolitej Polskiej".

Oficjalna nazwa nowej diecezji brzmia豉 Administracja Apostolska Kamie雟ka, Lubuska i Pra豉tury Pilskiej. Siedzib jej zosta Gorz闚. W granicach nowej diecezji znalaz si 安iebodzin.

Polscy administratorzy obj瘭i swe urz璠y 1 wrze郾ia. Tymczasem zostali oni nie uznani przez Rad Ministr闚, kt鏎a dodatkowo 12 wrze郾ia wypowiedzia豉 jednostronnie konkordat. Fakty te niew徠pliwie wymierzone przeciw Ko軼io這wi, wywo豉造 protest ze strony Episkopatu.

Do 1945 roku 安iebodzin by miastem dwuwyznaniowym, miasto by這 w du篡m stopniu wyludnione, nad pozosta陰 grup mieszka鎍闚 oraz stale nap造waj帷ymi osadnikami duchow opiek sprawowa katolicki proboszcz parafii p. w. 鈍. Micha豉 Archanio豉, ksi康z Muller z pochodzenia Niemiec. Taka sytuacja trwa豉 do drugiej po這wy maja gdy do miasta przyby wraz z kolejnym transportem przesiedle鎍闚 ksi康z Piotr Janik, pochodz帷y z Brze瘸n, kt鏎y zamieszka w plebani. Ksi康z Janik w豉軼iwie od zaraz rozpocz掖 sw duchow pos逝g. Oto jak wspomina pierwsze miesi帷e w mie軼ie:

„ca造 maj i czerwiec siedz spokojnie, b璠帷 jedynym ksi璠zem polskim na przestrzeni Zb御zynek - S逝bice (...) gdzie tylko mog i dok康 tylko mog je盥輳, by zaspokoi potrzeby duchowe Polak闚 przybywaj帷ych coraz liczniej na Ziemie Odzyskane...".

Pocz徠kowo ksi篹a pomagali sobie w pracy, lecz 30 czerwca ksi康z Muller opu軼i 安iebodzin. Ksi康z Janik do sierpnia pracowa w parafii sam. 6 lipca otrzyma z Kurii we Wroc豉wiu jurysdykcj na 安iebodzin i najbli窺z okolic. Powsta豉 w ten spos鏏 parafia miejska.

Miesi帷e letnie ksi康z Janik po鈍i璚i remontowi ko軼io豉 p. w. 鈍. Micha豉 Archanio豉. Sw opiek otoczy r闚nie pozosta貫 ko軼io造 oraz klasztor pocysterski w Parady簑. W sierpniu do parafii przyjecha ksi康z Artur Marynowski. W tym samym miesi帷u za這穎no pierwsze w parafii stowarzyszenie religijne - 砰wy R騜aniec. W kr鏒kim czasie wst徙i這 do niego oko這 tysi帷a parafian.

Zbli瘸j帷y si rok szkolny 1945/46 spowodowa, 瞠 proboszcz nawi您a kontaktu z Kuratorium Okr璕u Szkolnego w Poznaniu i zosta prefektem w 字odzie Wielkopolskiej. Jednak ze wzgl璠u na prac w 安iebodzinie udzielono mu p豉tnego urlopu oraz umo磧iwiono prowadzenie lekcji religii w 鈍iebodzi雟kich szko豉ch.

Ostatni kwarta 1945 r. zaowocowa powstaniem wielu stowarzysze i organizacji religijnych. W dniu 16 pa寮ziernika przyjecha造 z Poznania Siostry Pasterki, dzi瘯i kt鏎ym zaadaptowano jeden z budynk闚 plebani na przedszkole. Otworzono je 1 listopada. By這 ono pierwszym w diecezji. W listopadzie powsta造 r闚nie K馧ko Ministranckie, Sodalicje Maria雟kie M這dzie篡 M瘰kiej oraz 疾雟kiej oraz pierwszy na Ziemi Lubuskiej ch鏎 p.w. 鈍. Cecylii.

Tymczasem 8 grudnia z parafii odszed na samodzieln plac闚k w Opalewie ks. Marynowski. Jednak na jego miejsce brakowa這 zmiennika. Ksi康z Janik a do marca nast瘼nego roku samotnie sprawowa opiek nad 3 szko豉mi, miastem oraz 21 wioskami w promieniu 21 km.

Pod koniec marca 1946 r. 安iebodzin prze篡 wa積e wydarzenie religijne oraz polityczne. W zwi您ku w pierwsz rocznic „obj璚ia" przez w豉dze polskie powiatu, do miasta przybyli ks. bp E. Nowicki, wojewoda pozna雟ki Feliks Widy-Wirski, sekretarz Komitetu Wojew鏚zkiego PPR Jan Izydorczyk. W trakcie obchod闚 rocznicowych postawiono i po鈍i璚ono krzy na cmentarzu ko軼ielnym. Podczas 鈍i璚enia biskupowi asystowa wojewoda.

Dzia豉lno嗆 duszpasterska ks. Janika niew徠pliwie by豉 cz御tk proces闚 integracji spo貫cznej, repolonizacji, polonizacji oraz rekatolizmu by造ch niemieckich prowincji wschodnich. W tym bowiem uj璚iu nale篡 rozpatrywa poczynania Episkopatu Polski dla szybkiej organizacji 篡cia religijnego oraz struktury ko軼io豉 rzymsko - katolickiego na Ziemiach Zachodnich i P馧nocnych.

Waldemar Wachowski



adres tego artyku逝: www.schwiebus.pl/articles.php?id=142