www.schwiebus.pl

:: Koci pw. w. Michaa Archanioa
Artyku dodany przez: schwiebu (2005-12-02 22:44:35)


Koci w. Michaa w wiebodzinie



wiebodziska Gazeta Powiatowa
Wydanie Nr 12[144] 2003

witynia naley do najstarszych i najcenniejszych zabytkw naszego miasta i powiatu, szczliwie, dziki wysikom wielu pokole, przetrwaa do naszych czasw w dobrej kondycji.

Koci parafialny stan w pnocno-wschodniej czci miasta, midzy rynkiem a zamkiem. Pocztki budowli odnajdujemy w XIII w. - wwczas to powstaa tu zapewne niewielka witynia drewniana pod wezwaniem w. Piotra i Pawa. Parafi hojnie uposay w roku 1379 ksi Henryk gogowski w osiem anw roli, myn, p Borowa i daniny.

W XV wieku w miejscu drewnianego kocika wybudowano okaza, ceglan far. Zmienio si take wezwanie, odtd patronem staje si w. Micha Archanio. Trzynawowa hala z piciobocznie zamknitym prezbiterium i obejciem przetrwaa do czasu wielkiego poaru, ktry w 1541 roku strawi du cze miasta, uszkadzajc najwaniejsze budowle miejskie w tym koci. Do szybko jednak przystpiono do odbudowy, ktra w konsekwencji okazaa si rozbudow. Koci bowiem powikszono o czwarta naw od pnocy i rzd kaplic dobudowanych od poudnia. Od zachodu stana masywna wiea, na ktrej zamontowany zosta zegar oraz zesp trzech dzwonw. We wntrzu, nawy nakryto sklepieniem sieciowym symbolizujcym sie w. Piotra. Powikszenie kocioa dao efekt przestrzeni picionawowej, ponadto wysokie poprowadzenie arkad ostroukowych komunikujcych nawy pogbio centralizacj wntrza. Rozbudowa prowadzona bya w czasach kiedy do wiebodzina dotara myl Lutra, a koci by w posiadaniu protestantw. W burzliwych czasach kontrreformacji witynia przechodzia to w rce katolikw, to protestantw. Ostatecznie w 1651 r. na stae koci przejli katolicy. Odtd nie nalea ju do diecezji poznaskiej, lecz wrocawskiej.

Poar w XVII w. uszkodzi wie kocioa, ktra nie zostaa ju odbudowana.

Wanym okresem dla naszej budowli by wiek XIX. wiebodzin liczy wwczas 5300 mieszkacw z czego tylko 823 byo katolikami. Ciar utrzymania kocioa by duy, nie dziwi zatem fakt, e w poowie wieku koci by w nienajlepszym stanie technicznym, z bdc w ruinie wie. Jednoczenie biskup wrocawski Frster rozpocz akcj umacniana wpyww katolickich w protestanckiej Brandenburgii. Dlatego te skierowa do wiebodzina energicznego i dynamicznego proboszcza Knzera, ktry w latach 1855-1856 sprawnie przeprowadzi gruntowny remont wityni. Do wsppracy zaprosi mistrza A. Langera z Wrocawia, autora planw kompleksowej renowacji kocioa. Pozostawi on zasadniczy korpus budowli bez zmian, przebudowa jednak znacznie elewacj frontow, wznoszc na zakoczeniu naw strzeliste szczyty, porodku ze lepym maswerkiem ujtym dwiema strzelistymi wieyczkami. Poniewa wiea zostaa cakowicie rozebrana, ten wspaniay szczyt dziaa zgodnie z intencj twrcy jako substytut wiey. Od zachodu stana take kruchta poprzedzajca wejcie, lecz ju nie o tak strzelistych proporcjach. W trakcie tej renowacji odnowiono rwnie wntrze, do ktrego zaprojektowano otarz, ambon i awki w stylu neogotyckim.

Koci w dobrym stanie przetrwa do pocztku XX wieku jednak ju w latach 30-tych by mocno zaniedbany i wymaga odnowienia. Remont w latach 1932-37 nie wnis nowych elementw do architektury kocioa, uproszczono jedynie nieco formy szczytu zachodniego. Renowacji poddano pnogotycki tryptyk w. Anny, ktry nastpnie umieszczono w otarzu gwnym, wieczc go barokow figur w. Michaa. Taki ukad przetrwa do dzi, cho jeszcze do niedawna rodkow kwater otarza zastpowaa kopia obrazu Matki Boskiej Ostrobramskiej, obecnie przeniesiona do otarza bocznego.

Danuta Miliszewska




Prace konserwatorskie u w. Michaa



wiebodziska Gazeta Powiatowa
Wydanie Nr 09[105] 2000

Pochodzenie zabytku (otarz gwny) i jego kolejne losy s trudne do odtworzenia. Literatura podaje, e otarz jest dzieem mistrzw frankfurckich z 1556 r. Na podstawie bada mona stwierdzi, e jest on kompilacj trzech stylw: gotyku, manieryzmu i baroku.

Gotyckie s paskorzeby, manierystyczne obrazy i konstrukcja otarza, barokowa jest rzeba w. Michaa Archanioa ze zwieczenia otarza. Paskorzeby wykazuj bardzo wysoki poziom artystyczny i mog by porwnywane z najlepsz produkcj rzebiarsk w Europie (np. Wita Stwosza - przyp. red.).

Konserwacja otarza jest niezwykle pracochonna i obejmuje wiele etapw, m.in. zdejmowanie pociemniaych lakierw, uzupenianie ubytkw w warstwie farb, srebrze i zoce. Po konserwacji otarz odzyska swj pierwotny blask.

Otarz jest pentaptykiem (pi czci), posiada par skrzyde staych i par skrzyde ruchomych oraz cz rodkow - gwne przedstawienie to Wielka Rodzina Maryi. Na skrzydach bocznych s przedstawione postacie witych: w. Marcin, w. Augustyn, w. Andrzej i w. Roch.

Otarz jest drewniany. Wszystkie paskorzeby wyrzebiono w drzewie lipowym, a nastpnie pozocono, posrebrzono i pomalowano farbami temperowymi. W niektrych miejscach zachoway si bardzo dobrze.

Zniszczone drzewo, uszkodzone przez owady (koatki) wymagao szybkiej interwencji konserwatorskiej. Rzebom groziy bezpowrotne uszkodzenia, a znaczne ubytki w partiach zoce, czyniy je nieczytelnymi.

Znana z literatury ostatnia konserwacja miaa miejsce w Charlotenburgu w latach 1931-1936. Po tej konserwacji otarz stan w prezbiterium kocioa i stoi tam do dnia dzisiejszego.

Obecne prace konserwatorskie prowadzi konserwator Elbieta Basiul, pracownik naukowy Uniwersytetu Mikoaja Kopernika w Toruniu (jest to najlepsza pracownia konserwatorska w kraju -przyp. red.).


Janiejca penym blaskiem, wspaniale odnowiona "Ostatnia Wieczerza" w kociele w. Michaa Archanioa

Konserwacja paskorzeby "Wielka Rodzina Maryi" zostaa nagrodzona na wystawie artystyczno-konserwatorskiej w Toruniu w 1999 r. Wystaw konkursow zorganizowa Zwizek Polskich Artystw Plastykw w Toruniu.


Cz rodkowa pentaptyku: w. Anna Samotnica

Mieszkacy wiebodzina mog by dumni z posiadania tak wspaniaego zabytku, jakim jest otarz. Jest on niewtpliwie ozdob kocioa i miasta. Zabytek ten jest najpikniejszy z tych wszystkich, jakie przeszy przez moj pracowni konserwatorsk.

Elbieta Basiul

Odkrycie krypty grobowej rodziny von Knobelsoorff w wiebodzinie




wiebodziska Gazeta Powiatowa
Wydanie Nr 12 (180) grudzie 2006 r.

Ten grobowiec rodu Knobelsdorff[1] zosta odnaleziony, kiedy ustawiano otarz ku czci polegych w Wojnie wiatowej 1914-1918. Powicony przez Przewielebnego Redemptoryst[2] Ojca Jordana z Grneiche koo Wrocawia[3] 27 wrzenia 1921 pod znakiem Misji z 17.9.21 - 29.9.21. W kociele w. Michaa zwierzchno peni Pan Proboszcz Sabich Paul i Pan Wikariusz Powiatowy Rommerskrk[4]. Kantorem[5] jest Pan Franz George, a organist Pan P. Dluhosch (Dlubosch). Ja, piszcy te sowa, sprzedawaem podczas w. Misji pamitki misyjne i posiadam sklep przy Frankfurterstrae 96. Funkcj gowy miasta peni Pan Burmistrz Stadthaagen[7]. Czasy s bardzo cikie. Wszystko jest bardzo drogie i spoeczestwo jest bardzo niezadowolone.
Napisano w moim stoisku handlowym rano 21 wrzenia[8] 1921.

Max Pietschke[9]


rdo: rkopis ze zbiorw Muzeum Regionalnego w wiebodzinie; tumaczenie Wodzimierz Zarzycki

[1] Knobelsdorffowie penili w latach 1540-1674 funkcje starostw okrgu i komendantw (kapitanw) zamku; wymarli bezpotomnie; ich krypta w podziemiach kocioa w. Michaa bya zamurowana i zapomniana; w 1921 roku odkryto j przypadkowo wraz z 16 trumnami czonkw tej rodziny
[2] redemptorysta - czonek katolickiego zgromadzenia zakonnego, prowadzcego gwnie misje parafialne i rekolekcje
[3] obecnie Wrocaw-Dbie
[4] kocwka nazwiska niepewna - w oryginale nieczytelne poprawki
[5] dyrygent i przodownik chru kocielnego
[6] obecnie ul. ymierskiego
[7] Hans-Kurt Stadthagen (Stadthaagen) by burmistrzem wiebodzina w latach 1899-1923
[8] prawdopodobnie pomyka piszcego - powinno by 27 wrzenia (21=27)
[9] Max Pietschke - znany w pocztkach XX wieku wiebodziski kupiec, majcy pocztkowo sklep w rynku




Przy okazji budowy w kaplicy grobowej kocioa w. Michaa otarza pamitkowego [powiconego] polegym podczas Wojny wiatowej bohaterom tutejszej gminy katolickiej, proboszcz Sabisch[1] natkn si na krypt grobow panw zastawnych zamku, starostw miasta i okrgu [z rodziny] von Knobelsdorff. Byo tam okoo 15 dbowych trumien, ktre czciowo [ju] si rozpady. Kilka metalowych trumien [natomiast] przetrwao 300 lat, od wtedy po dzi. Odkrycie tego grobu ma wielkie znaczenie dla historii miasta. [...]


rdo: "Schwiebuser Zeitung" z 26 sierpnia 1921 roku; tumaczenie Marek Nowacki

[1] Paul Sabisch - proboszcz parafii w. Michaa w latach 1914-1932




Knobelsdorffowie s bardzo starym rodem rycerskim, pochodz z Marchii Minieskiej i byli [...] wzmiankowani ju w 1203 [roku]. Starostwo wiebodziskie w miecie i okrgu dzieryli przez 134 lata. Pierwszym, ktry naby je od Hansa i Wilhelma von Haugwitz w roku 1540, by Sebastian. Zarzdza nim 18 lat. Po nim nastpi Maksymilian do roku 1609, wielce uczony, prawy i byway w wiecie m, o ktrym jego wspczeni wyraali si z najlepszym uznaniem. Ku wielkiemu zadowoleniu swoich cesarskich panw, tutaj i we Wrocawiu, piastowa on swj urzd przez 51 lat; znaczy wiele na dworze; zaoy park przy tutejszym zamku (ogrd sistr[1]) i by czasem zapraszany jako cesarski radca przed Majestat do Wiednia i Innsbrucku. [...] Oeni si z Ew von Brnstedt z Kalska [...].
Teraz jego cynow trumn, z jeszcze 15 innymi [tej] rodziny[2], odnalaz proboszcz[3] w sklepionym pomieszczeniu wielkoci okoo 16 m2. [...] Ow trumn, o dugoci 1,9 m i wysokoci u wezgowia 76 cm, zdobi po obu stronach lwie gowy, 8 herbw i 4 przedstawienia gw [kobiecych i mskich]. Wszystkie ornamenty, wysokoci 16 cm, s oplecione wiecami laurowymi. Z napisu na wieku trumny odczytujemy z trudem, e byo to miejsce wiecznego spoczynku Maksymiliana, ktrego tutaj z Wrocawia przywieziono, tak jak kapitan sobie tego yczy, do swojego ukochanego miasta, z ktrym by ca dusz zwizany [...], aby [go tu] pochowa. Jemu [to] powicia rodzina (i) ona nastpujc niemieck inskrypcj na pycie kamiennej: „Szlachetnemu, Dostojnemu i Sprawiedliwemu Panu Maksymilianowi von Knobelsdorff, ongi Krlewskiego Majestatu Rzymsko-Cesarskiego na Wgrzech i w Czechach [Pierwszemu] Radcy, Kapitanowi i Panu Zastawnemu miasta, zamku i dbr wiebodziskich [...], zmaremu w Panu 27 wrzenia 1609 roku [...], zoonemu [w tej krypcie] 10(13)[4] listopada".

dt [G. Zerndt]


rdo: "Schwiebuser Zeitung" z 27 sierpnia 1921 roku; tumaczenie Marek Nowacki

[1] mowa o siostrach boromeuszkach, ktre od koca XIX wieku prowadziy szpital i przytuek w. Jzefa, poczony nastpnie w jeden kompleks z zamkiem
[2] tzn. von Knobelsdorffw
[3] Paul Sabisch
[4] napis niewyrany - moliwo odczytania daty dziennej zarwno jako "10", jak i "13" listopada

Z dawnych kronik i dokumentw.
Opracowanie Adam Gonciarz, Marek Nowacki.



adres tego artykuu: www.schwiebus.pl/articles.php?id=131