www.schwiebus.pl

:: Ko軼i馧 pw. 鈍. Micha豉 Archanio豉
Artyku dodany przez: schwiebu (2005-12-02 22:44:35)


Ko軼i馧 鈍. Micha豉 w 安iebodzinie



安iebodzi雟ka Gazeta Powiatowa
Wydanie Nr 12[144] 2003

安i徠ynia nale篡 do najstarszych i najcenniejszych zabytk闚 naszego miasta i powiatu, szcz窷liwie, dzi瘯i wysi趾om wielu pokole, przetrwa豉 do naszych czas闚 w dobrej kondycji.

Ko軼i馧 parafialny stan掖 w p馧nocno-wschodniej cz窷ci miasta, mi璠zy rynkiem a zamkiem. Pocz徠ki budowli odnajdujemy w XIII w. - w闚czas to powsta豉 tu zapewne niewielka 鈍i徠ynia drewniana pod wezwaniem 鈍. Piotra i Paw豉. Parafi hojnie uposa篡 w roku 1379 ksi捫 Henryk g這gowski w osiem 豉n闚 roli, m造n, p馧 Borowa i daniny.

W XV wieku w miejscu drewnianego ko軼i馧ka wybudowano okaza陰, ceglan far. Zmieni這 si tak瞠 wezwanie, odt康 patronem staje si 鈍. Micha Archanio. Trzynawowa hala z pi璚iobocznie zamkni皻ym prezbiterium i obej軼iem przetrwa豉 do czasu wielkiego po瘸ru, kt鏎y w 1541 roku strawi du膨 cze嗆 miasta, uszkadzaj帷 najwa積iejsze budowle miejskie w tym ko軼i馧. Do嗆 szybko jednak przyst徙iono do odbudowy, kt鏎a w konsekwencji okaza豉 si rozbudow. Ko軼i馧 bowiem powi瘯szono o czwarta naw od p馧nocy i rz康 kaplic dobudowanych od po逝dnia. Od zachodu stan窸a masywna wie瘸, na kt鏎ej zamontowany zosta zegar oraz zesp馧 trzech dzwon闚. We wn皻rzu, nawy nakryto sklepieniem sieciowym symbolizuj帷ym sie 鈍. Piotra. Powi瘯szenie ko軼io豉 da這 efekt przestrzeni pi璚ionawowej, ponadto wysokie poprowadzenie arkad ostro逝kowych komunikuj帷ych nawy pog喚bi這 centralizacj wn皻rza. Rozbudowa prowadzona by豉 w czasach kiedy do 安iebodzina dotar豉 my郵 Lutra, a ko軼i馧 by w posiadaniu protestant闚. W burzliwych czasach kontrreformacji 鈍i徠ynia przechodzi豉 to w r璚e katolik闚, to protestant闚. Ostatecznie w 1651 r. na sta貫 ko軼i馧 przej瘭i katolicy. Odt康 nie nale瘸 ju do diecezji pozna雟kiej, lecz wroc豉wskiej.

Po瘸r w XVII w. uszkodzi wie輳 ko軼io豉, kt鏎a nie zosta豉 ju odbudowana.

Wa積ym okresem dla naszej budowli by wiek XIX. 安iebodzin liczy w闚czas 5300 mieszka鎍闚 z czego tylko 823 by這 katolikami. Ci篹ar utrzymania ko軼io豉 by du篡, nie dziwi zatem fakt, 瞠 w po這wie wieku ko軼i馧 by w nienajlepszym stanie technicznym, z b璠帷 w ruinie wie膨. Jednocze郾ie biskup wroc豉wski F顤ster rozpocz掖 akcj umacniana wp造w闚 katolickich w protestanckiej Brandenburgii. Dlatego te skierowa do 安iebodzina energicznego i dynamicznego proboszcza Knzera, kt鏎y w latach 1855-1856 sprawnie przeprowadzi gruntowny remont 鈍i徠yni. Do wsp馧pracy zaprosi mistrza A. Langera z Wroc豉wia, autora plan闚 kompleksowej renowacji ko軼io豉. Pozostawi on zasadniczy korpus budowli bez zmian, przebudowa jednak znacznie elewacj frontow, wznosz帷 na zako鎍zeniu naw strzeliste szczyty, po鈔odku ze 郵epym maswerkiem uj皻ym dwiema strzelistymi wie篡czkami. Poniewa wie瘸 zosta豉 ca趾owicie rozebrana, ten wspania造 szczyt dzia豉 zgodnie z intencj tw鏎cy jako substytut wie篡. Od zachodu stan窸a tak瞠 kruchta poprzedzaj帷a wej軼ie, lecz ju nie o tak strzelistych proporcjach. W trakcie tej renowacji odnowiono r闚nie wn皻rze, do kt鏎ego zaprojektowano o速arz, ambon i 豉wki w stylu neogotyckim.

Ko軼i馧 w dobrym stanie przetrwa do pocz徠ku XX wieku jednak ju w latach 30-tych by mocno zaniedbany i wymaga odnowienia. Remont w latach 1932-37 nie wni鏀 nowych element闚 do architektury ko軼io豉, uproszczono jedynie nieco formy szczytu zachodniego. Renowacji poddano p騧nogotycki tryptyk 鈍. Anny, kt鏎y nast瘼nie umieszczono w o速arzu g堯wnym, wie鎍z帷 go barokow figur 鈍. Micha豉. Taki uk豉d przetrwa do dzi, cho jeszcze do niedawna 鈔odkow kwater o速arza zast瘼owa豉 kopia obrazu Matki Boskiej Ostrobramskiej, obecnie przeniesiona do o速arza bocznego.

Danuta Miliszewska




Prace konserwatorskie u 鈍. Micha豉



安iebodzi雟ka Gazeta Powiatowa
Wydanie Nr 09[105] 2000

Pochodzenie zabytku (o速arz g堯wny) i jego kolejne losy s trudne do odtworzenia. Literatura podaje, 瞠 o速arz jest dzie貫m mistrz闚 frankfurckich z 1556 r. Na podstawie bada mo積a stwierdzi, 瞠 jest on kompilacj trzech styl闚: gotyku, manieryzmu i baroku.

Gotyckie s p豉skorze嬌y, manierystyczne obrazy i konstrukcja o速arza, barokowa jest rze嬌a 鈍. Micha豉 Archanio豉 ze zwie鎍zenia o速arza. P豉skorze嬌y wykazuj bardzo wysoki poziom artystyczny i mog by por闚nywane z najlepsz produkcj rze嬌iarsk w Europie (np. Wita Stwosza - przyp. red.).

Konserwacja o速arza jest niezwykle pracoch這nna i obejmuje wiele etap闚, m.in. zdejmowanie pociemnia造ch lakier闚, uzupe軟ianie ubytk闚 w warstwie farb, srebrze i z這ce. Po konserwacji o速arz odzyska sw鎩 pierwotny blask.

O速arz jest pentaptykiem (pi耩 cz窷ci), posiada par skrzyde sta造ch i par skrzyde ruchomych oraz cz窷 鈔odkow - g堯wne przedstawienie to Wielka Rodzina Maryi. Na skrzyd豉ch bocznych s przedstawione postacie 鈍i皻ych: 鈍. Marcin, 鈍. Augustyn, 鈍. Andrzej i 鈍. Roch.

O速arz jest drewniany. Wszystkie p豉skorze嬌y wyrze嬌iono w drzewie lipowym, a nast瘼nie poz這cono, posrebrzono i pomalowano farbami temperowymi. W niekt鏎ych miejscach zachowa造 si bardzo dobrze.

Zniszczone drzewo, uszkodzone przez owady (ko豉tki) wymaga這 szybkiej interwencji konserwatorskiej. Rze嬌om grozi造 bezpowrotne uszkodzenia, a znaczne ubytki w partiach z這ce, czyni造 je nieczytelnymi.

Znana z literatury ostatnia konserwacja mia豉 miejsce w Charlotenburgu w latach 1931-1936. Po tej konserwacji o速arz stan掖 w prezbiterium ko軼io豉 i stoi tam do dnia dzisiejszego.

Obecne prace konserwatorskie prowadzi konserwator El瘺ieta Basiul, pracownik naukowy Uniwersytetu Miko豉ja Kopernika w Toruniu (jest to najlepsza pracownia konserwatorska w kraju -przyp. red.).


Ja郾iej帷a pe軟ym blaskiem, wspaniale odnowiona "Ostatnia Wieczerza" w ko軼iele 鈍. Micha豉 Archanio豉

Konserwacja p豉skorze嬌y "Wielka Rodzina Maryi" zosta豉 nagrodzona na wystawie artystyczno-konserwatorskiej w Toruniu w 1999 r. Wystaw konkursow zorganizowa Zwi您ek Polskich Artyst闚 Plastyk闚 w Toruniu.


Cz窷 鈔odkowa pentaptyku: 鈍. Anna Samotnica

Mieszka鎍y 安iebodzina mog by dumni z posiadania tak wspania貫go zabytku, jakim jest o速arz. Jest on niew徠pliwie ozdob ko軼io豉 i miasta. Zabytek ten jest najpi瘯niejszy z tych wszystkich, jakie przesz造 przez moj pracowni konserwatorsk.

El瘺ieta Basiul

Odkrycie krypty grobowej rodziny von Knobelsoorff w 安iebodzinie




安iebodzi雟ka Gazeta Powiatowa
Wydanie Nr 12 (180) grudzie 2006 r.

Ten grobowiec rodu Knobelsdorff[1] zosta odnaleziony, kiedy ustawiano o速arz ku czci poleg造ch w Wojnie 安iatowej 1914-1918. Po鈍i璚ony przez Przewielebnego Redemptoryst[2] Ojca Jordana z Grneiche ko這 Wroc豉wia[3] 27 wrze郾ia 1921 pod znakiem Misji z 17.9.21 - 29.9.21. W ko軼iele 鈍. Micha豉 zwierzchno嗆 pe軟i Pan Proboszcz Sabich Paul i Pan Wikariusz Powiatowy Rommerskrk[4]. Kantorem[5] jest Pan Franz George, a organist Pan P. Dluhosch (Dlubosch). Ja, pisz帷y te s這wa, sprzedawa貫m podczas 鈍. Misji pami徠ki misyjne i posiadam sklep przy Frankfurterstra絽 96. Funkcj g這wy miasta pe軟i Pan Burmistrz Stadthaagen[7]. Czasy s bardzo ci篹kie. Wszystko jest bardzo drogie i spo貫cze雟two jest bardzo niezadowolone.
Napisano w moim stoisku handlowym rano 21 wrze郾ia[8] 1921.

Max Pietschke[9]


毒鏚這: r瘯opis ze zbior闚 Muzeum Regionalnego w 安iebodzinie; t逝maczenie W這dzimierz Zarzycki

[1] Knobelsdorffowie pe軟ili w latach 1540-1674 funkcje starost闚 okr璕u i komendant闚 (kapitan闚) zamku; wymarli bezpotomnie; ich krypta w podziemiach ko軼io豉 鈍. Micha豉 by豉 zamurowana i zapomniana; w 1921 roku odkryto j przypadkowo wraz z 16 trumnami cz這nk闚 tej rodziny
[2] redemptorysta - cz這nek katolickiego zgromadzenia zakonnego, prowadz帷ego g堯wnie misje parafialne i rekolekcje
[3] obecnie Wroc豉w-D帳ie
[4] ko鎍闚ka nazwiska niepewna - w oryginale nieczytelne poprawki
[5] dyrygent i przodownik ch鏎u ko軼ielnego
[6] obecnie ul. 砰mierskiego
[7] Hans-Kurt Stadthagen (Stadthaagen) by burmistrzem 安iebodzina w latach 1899-1923
[8] prawdopodobnie pomy趾a pisz帷ego - powinno by 27 wrze郾ia (21=27)
[9] Max Pietschke - znany w pocz徠kach XX wieku 鈍iebodzi雟ki kupiec, maj帷y pocz徠kowo sklep w rynku




Przy okazji budowy w kaplicy grobowej ko軼io豉 鈍. Micha豉 o速arza pami徠kowego [po鈍i璚onego] poleg造m podczas Wojny 安iatowej bohaterom tutejszej gminy katolickiej, proboszcz Sabisch[1] natkn掖 si na krypt grobow pan闚 zastawnych zamku, starost闚 miasta i okr璕u [z rodziny] von Knobelsdorff. By這 tam oko這 15 d瑿owych trumien, kt鏎e cz窷ciowo [ju瓢 si rozpad造. Kilka metalowych trumien [natomiast] przetrwa這 300 lat, od wtedy po dzi. Odkrycie tego grobu ma wielkie znaczenie dla historii miasta. [...]


毒鏚這: "Schwiebuser Zeitung" z 26 sierpnia 1921 roku; t逝maczenie Marek Nowacki

[1] Paul Sabisch - proboszcz parafii 鈍. Micha豉 w latach 1914-1932




Knobelsdorffowie s bardzo starym rodem rycerskim, pochodz z Marchii Mi郾ie雟kiej i byli [...] wzmiankowani ju w 1203 [roku]. Starostwo 鈍iebodzi雟kie w mie軼ie i okr璕u dzier篡li przez 134 lata. Pierwszym, kt鏎y naby je od Hansa i Wilhelma von Haugwitz w roku 1540, by Sebastian. Zarz康za nim 18 lat. Po nim nast徙i Maksymilian do roku 1609, wielce uczony, prawy i bywa造 w 鈍iecie m捫, o kt鏎ym jego wsp馧cze郾i wyra瘸li si z najlepszym uznaniem. Ku wielkiemu zadowoleniu swoich cesarskich pan闚, tutaj i we Wroc豉wiu, piastowa on sw鎩 urz康 przez 51 lat; znaczy wiele na dworze; za這篡 park przy tutejszym zamku (ogr鏚 si鏀tr[1]) i by czasem zapraszany jako cesarski radca przed Majestat do Wiednia i Innsbrucku. [...] O瞠ni si z Ew von B顤nstedt z Kalska [...].
Teraz jego cynow trumn, z jeszcze 15 innymi [tej] rodziny[2], odnalaz proboszcz[3] w sklepionym pomieszczeniu wielko軼i oko這 16 m2. [...] Ow trumn, o d逝go軼i 1,9 m i wysoko軼i u wezg這wia 76 cm, zdobi po obu stronach lwie g這wy, 8 herb闚 i 4 przedstawienia g堯w [kobiecych i m瘰kich]. Wszystkie ornamenty, wysoko軼i 16 cm, s oplecione wie鎍ami laurowymi. Z napisu na wieku trumny odczytujemy z trudem, 瞠 by這 to miejsce wiecznego spoczynku Maksymiliana, kt鏎ego tutaj z Wroc豉wia przywieziono, tak jak kapitan sobie tego 篡czy, do swojego ukochanego miasta, z kt鏎ym by ca陰 dusz zwi您any [...], aby [go tu] pochowa. Jemu [to] po鈍i璚i豉 rodzina (i) 穎na nast瘼uj帷 niemieck inskrypcj na p造cie kamiennej: „Szlachetnemu, Dostojnemu i Sprawiedliwemu Panu Maksymilianowi von Knobelsdorff, ongi Kr鏊ewskiego Majestatu Rzymsko-Cesarskiego na W璕rzech i w Czechach [Pierwszemu] Radcy, Kapitanowi i Panu Zastawnemu miasta, zamku i d鏏r 鈍iebodzi雟kich [...], zmar貫mu w Panu 27 wrze郾ia 1609 roku [...], z這穎nemu [w tej krypcie] 10(13)[4] listopada".

dt [G. Zerndt]


毒鏚這: "Schwiebuser Zeitung" z 27 sierpnia 1921 roku; t逝maczenie Marek Nowacki

[1] mowa o siostrach boromeuszkach, kt鏎e od ko鎍a XIX wieku prowadzi造 szpital i przytu貫k 鈍. J霩efa, po陰czony nast瘼nie w jeden kompleks z zamkiem
[2] tzn. von Knobelsdorff闚
[3] Paul Sabisch
[4] napis niewyra幡y - mo磧iwo嗆 odczytania daty dziennej zar闚no jako "10", jak i "13" listopada

Z dawnych kronik i dokument闚.
Opracowanie Adam Gonciarz, Marek Nowacki.



adres tego artyku逝: www.schwiebus.pl/articles.php?id=131