www.schwiebus.pl

:: Strajk w Lubog鏎ze w 1981 roku
Artyku dodany przez: schwiebu (2005-11-20 22:35:05)



Strajk w Lubog鏎ze w 1981 roku

安iebodzi雟ka Gazeta Powiatowa
Wydania nr 10(142) 2003

Stanowisko prasy prorz康owej

Celem artyku逝 jest prezentacja strajku solidarno軼iowego w Lubog鏎ze w wojew鏚ztwie zielonog鏎skim w X i XI 1981 roku, czyli w ostatnim etapie istnienia "Solidarno軼i" przed konfrontacj z w豉dz i jego oddzia造wanie na sytuacj na Ziemi 安iebodzi雟kiej i w innych miastach wojew鏚ztwa zielonog鏎skiego.

Badana przez autora prasa prorz康owa porusza豉 tylko spraw lubog鏎sk w celach politycznych, aby pomniejszy znaczenie opozycji maj帷ej swoje pocz徠ki w drugiej po這wie rz康闚 Edwarda Gierka.

Ci庵豉 obawa w豉dz przed utrat wp造w闚 w Polsce wynika豉 z rozszerzenia si ruchu zwi您kowego po sierpniu 1980 roku na ca造 obszar Polski, w tym na wojew鏚ztwo zielonog鏎skie. Zgodnie ze statutem "Solidarno軼i" utworzono w Zielonej G鏎ze we wrze郾iu 1980 roku Zarz康 Regionalny na czele z Mieczys豉wem Oszmianem. Komitety Za這篡cielskie powstawa造 w ca造m wojew鏚ztwie, w tym na Ziemi 安iebodzi雟kiej. 3 listopada 1980 roku powsta Komitet Przedstawicieli NSZZ "Solidarno嗆" Regionu Ziemi 安iebodzi雟kiej. Na czele Komitetu sta T. Obacz z zast瘼cami P. Zaliszem oraz B. Barszczem. Komitet przekszta販ony potem w Zarz康 Miejski wchodzi do struktur Regionu Zielona G鏎a. R闚nocze郾ie po wsiach zacz窸y si tworzy pierwsze komitety NSZZ "Solidarno嗆" Rolnik闚 Indywidualnych. Zwi您ek ze 安iebodzina oraz Zarz康 Regionalny w Zielonej G鏎ze nie prowadzi aktywniejszej polityki a do wybuchu strajku w wojew鏚ztwie zielonog鏎skim maj帷y sw鎩 pocz徠ek w niekontrolowanej akcji strajkowej w Lubog鏎ze ko這 安iebodzina. By on jednym z najd逝瞠j trwaj帷ych strajk闚 w Polsce od pa寮ziernika do pocz徠k闚 listopada, a sp鏎 do grudnia 1981 roku. Zdarzenia mia造 wi璚 miejsce w ostatnim etapie istnienia "Solidarno軼i" przed konfrontacj.

Zastanawiaj帷e jest, 瞠 strajk wybuch w zak豉dzie rolnym PGR {wchodz帷ym w sk豉d Kombinatu 安iebodzi雟kiego) b璠帷ym jednym z lepiej rozwijaj帷ych si przedsi瑿iorstw w kraju w tym okresie (w 鈍ietle oficjalnych danych) w czym niew徠pliw zas逝g przypisuje jednoznacznie prasa rz康owa dyrektorowi tego zak豉du Henrykowi Le郾iewskiemu. W sk豉d omawianego gospodarstwa wchodzi造 opr鏂z Lubog鏎y tak瞠 O這bok, Nied德iady, Niekarzyn, Radoszyn oraz przedsi瑿iorstwo sadownicze w 安iebodzinie. R闚nie w tym zak豉dzie rozwija豉 si "Solidarno嗆", kt鏎a powsta豉 te w Lubog鏎ze w maju 1981 roku. W 安iebodzi雟kim Kombinacie Rolnym na 2700 pracownik闚 800 nale瘸這 do tego zwi您ku, reszta to cz這nkowie Zwi您ku Zawodowego Pracownik闚 Rolnictwa.

Geneza strajku

Na genez strajku w zak豉dzie rolnym Lubog鏎a wp造w mia這 kilka czynnik闚. W sierpniu 1981 roku toczy si w Gli雟ku sp鏎 o ziemi PGR-owsk mi璠zy rolnikami indywidualnymi wspieranymi r闚nie przez "Solidarno嗆", a PGR. Za這穎no wtedy Komitet Obrony W豉sno軼i PGR na czele z dyrektorem zak豉du rolnego w Lubog鏎ze H. Le郾iewskim. Do tego Komitetu wszed r闚nie przewodnicz帷y Komisji Zak豉dowej "Solidarno嗆" Zbigniew K這sowski. Dosz這 mi璠zy nimi wtedy do nieporozumie, gdy Z. K這sowski przeciwstawia si decyzjom H. Le郾iewskiego. Sp鏎 zako鎍zy si wyst徙ieniem Z. K這sowskiego z Komitetu. Wtedy dyrektor zak豉du w Lubog鏎ze pr鏏owa rozbi "Solidarno嗆" na terenie swojego zak豉du. W tym czasie w Radoszynie i Niekarzynie pracownicy wyst徙ili z "Solidarno軼i" na co mia豉 wp造w zdaniem Z. K這sowskiego antysolidarno軼iowa dzia豉lno嗆 H. Le郾iewskiego. Konsekwencj tego by niew徠pliwie spadek liczby cz這nk闚 w zwi您ku, kt鏎zy przeszli do "bran穎wc闚". Kolejny sp鏎 wynik w sprawie planowanego przez "Solidarno嗆" plebiscytu nad od陰czeniem si od Kombinatu 安iebodzi雟kiego. Dyrektor by temu przeciwny i nie chcia zak堯ce podczas pracy proponuj帷 zorganizowanie referendum po jej zako鎍zeniu. Dodatkowo zwi您kowcy oskar瘸li H. Le郾iewskiego o nieliczenie si z pracownikami i nie szanowanie godno軼i osobistej. Nie uznawali czo這wej roli H. Le郾iewskiego w rozwoju zak豉du przypisuj帷 to inwestycjom uczynionym przez poprzednik闚 dyrektora.

Posuni璚ia Regionu

Bezpo鈔ednim impulsem do rozpocz璚ia strajku w Lubog鏎ze by豉 decyzja H. Le郾iewskiego o przeniesieniu Z. K這sowskiego z etatu zwi您kowego do poprzedniej pracy na stanowisko kierowcy. Umotywowa on to niewystarczaj帷 liczb cz這nk闚 w "Solidarno軼i", tj. 250, aby mog豉 ona posiada etat zwi您kowy. Nie podporz康kowa si temu Z. K這sowski uwa瘸j帷, 瞠 dyrektor celowo d捫y do zani瞠nia cz這nk闚 zwi您ku. Pope軟i on faktycznie pewne nieprawid這wo軼i, kt鏎e wykazali zwierzchnicy H. Le郾iewskiego w ci庵u trwania strajku, ale to nic nie zmieni這. Akcj strajkow podj皻o l godzinnym strajkiem ostrzegawczym 13.X., kt鏎y przerodzi si w strajk ci庵造 14.X. o godz. 7.00. Bra這 w nim jednak udzia tylko od 130-180 os鏏 na 500 zatrudnionych w zak豉dzie. Nale篡 zaznaczy, 瞠 przedsi瑿iorstwa w Radoszynie i Niekarzynie nie strajkowa造, bo za這ga nale瘸豉 do "bran穎wc闚". 14.X. Komitet Strajkowy og這si postulaty od kt鏎ych uzale積ia zako鎍zenie strajku. Domagano si przywr鏂enia do pracy Z. K這sowskiego, usuni璚ia ze stanowisk H. Le郾iewskiego oraz jego zast瘼cy Marka Kobersteina, zap豉cenia za okres strajku jak za urlop oraz niestosowania represji wobec strajkuj帷ych. Dodano te, 瞠 "strajk nasz jest walk o prawo do spokojnej pracy i poszanowanie godno軼i cz這wieka". Na powy窺ze o鈍iadczenie wicewojewoda Romuald Wrzyszczy雟ki stwierdzi, 瞠 za豉twienie tego konfliktu le篡 w gestii dyrekcji Kombinatu. Jednak Komitet Strajkowy domaga si rozm闚 z wojewod. Strajk zacz掖 si wkr鏒ce rozszerza na 安iebodzin. Komisja Koordynacyjna NSZZ "Solidarno嗆" w 安iebodzinie przesz豉 od strajku protestacyjnego 16.X. do powszechnego og這szonego na 19.X. w przypadku niespe軟ienia 膨da strajkuj帷ych w Lubog鏎ze. Powsta wtedy Mi璠zyzak豉dowy Komitet Strajkowy Ziemi 安iebodzi雟kiej. Strajk rozpocz窸y najwi瘯sze zak豉dy w 安iebodzinie, tj. Techma - Elterma, 安iebodzi雟kie Fabryki Mebli. Zak豉d Przemys逝 Odzie穎wego "Romeo", Pa雟twowe Zak豉dy Zbo穎we "Elewator" i inne. W konflikt w陰czy si te Zarz康 Regionalny.

Pojawiaj si po rozmowach strajkuj帷ych z sekretariatem KW PZPR w dniach 16-17.X. 膨dania usuni璚ia wojewod闚, pozbawienia mandat闚 poselskich pos堯w M. Hebdy i J. Lernbasa oraz zwolnienia 5 dyrektor闚 wydzia堯w Urz璠u Wojew鏚zkiego. R闚nie rozmowy w dniu 19.X. Komitetu Strajkowego z dyrekcj Kombinatu przynios造 nowe postulaty, mianowicie 膨danie ust徙ienia ze stanowiska dyrektora Kombinatu Ryszarda Skwiry (mimo, 瞠 przywr鏂i do pracy Z. K這sowskiego). Doprowadzi這 to do zerwania rozm闚, mimo 瞠 nie sprecyzowano ca造 czas zarzut闚 wobec dyrektor闚. Natomiast Zarz康 Regionalny podj掖 decyzj o rozpocz璚iu strajku ostrzegawczego w dniu 21.X., a w przypadku niespe軟ienia 膨da strajkuj帷ych podj璚ie strajku w豉軼iwego od 22.X. na terenie ca貫go wojew鏚ztwa. MKS w 安iebodzinie domaga si w przypadku nie podj璚ia rozm闚 ze strajkuj帷ymi przez wojewod przys豉nia komisji rz康owej. Pomimo spotkania z nim nie rozwi您ano jednak konfliktu w Lubog鏎ze, a Zarz康 Regionu przekszta販i si w Regionalny Komitet Strajkowy rozpoczynaj帷 planowo strajk w豉軼iwy w wojew鏚ztwie zielonog鏎skim. W ten spos鏏 konflikt lokalny przekszta販i si w regionalny, kt鏎ym zainteresowa造 si w豉dze rz康owe. Rozpocz掖 si drugi etap strajku w Lubog鏎ze. Akcja strajkowa obj窸a teraz ca貫 wojew鏚ztwo opr鏂z Nowej Soli, Lubska i Wolsztyna. Strajkowano na przyk豉d w zielonog鏎skim Zastalu, Novicie, w 畝rach w "Dekorze", "Lumelu", ko簑chowskim „Polmo” czy i這wskim "Eskordzie". 26.X. uda豉 si do Warszawy delegacja 23 zak豉d闚, kt鏎a uzyska豉 od ministra Stanis豉wa Cioska zapewnienie przys豉nia komisji resortowej celem zako鎍zenia strajku w Lubog鏎ze. Wspomniana komisja rz康owa pod przewodnictwem wiceministra Andrzeja Kaca造 przeprowadzi豉 najpierw rozmowy z RKS z przewodnicz帷ym M. Oszmianem, a potem ze strajkuj帷 za這g w Lubog鏎ze i nie strajkuj帷 w Niekarzynie w dniu 28.X. Komisja uzna豉, 瞠 strajk wybuch niepotrzebnie, gdy nie wykorzystano wszystkich 鈔odk闚 prawnych celem jego zako鎍zenia.

Pomimo jednak trudno軼i zdo豉no doj嗆 do kompromisu zawieszaj帷 strajk 13.XI. w zielonog鏎skim, a sprawy sporne przed這篡 na nadchodz帷ej sesji WRN. Na zako鎍zenie strajku mog豉 te mie wp造w niech皻na postawa KK z L. Wa喚s. Chocia na spotkaniu z zarz康em Regionu 30.X. stwierdzi, 瞠 "konflikt lubog鏎ski trzeba by這 rozstrzygn望 w zarodku", to zgodnie z doniesieniami "Gazety Lubuskiej" L. Wa喚sa mia zaprzeczy jakoby pot瘼ia strajk w zielonog鏎skiem. Proponowa natomiast stworzenie grupy os鏏, kt鏎e mia造by w przysz這軼i rozwi您ywa problemy, aby zapobiec niekontrolowanym strajkom. Mimo jego zawieszenia w zielonog鏎skiem konflikt w Lubog鏎ze trwa nadal. Miano go rozwi您a na wspomnianej sesji WRN (16-17.XI.}, w kt鏎ej bra udzia Z. K這sowski. Po pocz徠kowych trudno軼iach i braku porozumienia w鈔鏚 za這gi zak豉du rolnego w Lubog鏎ze powo豉no 3.XII Komitet Za這篡cielski. Po wybraniu nast瘼nie Komisji Wyborczej i opracowaniu regulaminu odby造 si wybory, kt鏎e jednak nie usun窸y oskar瘸nych dyrektor闚 z zajmowanych stanowisk. Ostatecznie strajk nie spe軟i wi璚 oczekiwa "Solidarno軼i".

Pr鏏y opanowania strajku

Podczas trwania akcji strajkowej zar闚no w豉dze wojew鏚zkie jak i rz康owe d捫y造 do szybkiego zako鎍zenia strajku. R闚nie naczelne w豉dze "Solidarno軼i" z L. Wa喚s pr鏏owa造 opanowa niekontrolowany wybuch akcji strajkowej w Lubog鏎ze. Na samym pocz徠ku strajku w豉dze wojew鏚zkie oraz KW PZPR proponowa造 16.X. i 19.X. rozwi您anie konfliktu pracowniczego przez Okr璕owy S康 Pracy i Ubezpiecze Spo貫cznych w Zielonej G鏎ze. Kolejnymi propozycjami by豉 komisja mieszana do zbadania zarzut闚 wobec dyrektor闚 zaproponowana przez wojewod 20.X. Anulowa wtedy R. Skwira wypowiedzenie z pracy Z. K這sowskiego. R闚nie l sekretarz KW PZPR M. Hebda wysun掖 sugesti 20.X. przeprowadzenia referendum w鈔鏚 pracownik闚 zak豉du w Lubog鏎ze. Wsp鏊nie z wojewod Z. Cyganikiem proponowali zawieszenie os鏏 wmieszanych w konflikt. Dzia豉nia zmierzaj帷e do zako鎍zenia konfliktu podj掖 te sekretarz KC PZPR Z. Micha貫k wraz z l sekretarzem KW PZPR o ustanowieniu komisarza. Pod jego nadzorem miano wybra samorz康 pracowniczy, kt鏎y dokona豚y oceny pracy dyrekcji. Dzie p騧niej czyli 23.X. KW PZPR zaproponowa這 przerwanie strajku na czas pracy komisji mieszanej, kt鏎ej celem mia這 by zebranie zarzut闚 przeciw H. Le郾iewskiemu. R闚nie w zwi您ku z wizyt L. Wa喚sy w Zielonej G鏎ze w豉dze wojew鏚zkie sugerowa造 rozmowy w celu za瞠gnania konfliktu. Jednak wszystkie propozycje zako鎍zenia strajku zosta造 odrzucone przez zwi您kowc闚. To sk這ni這 T. Sojk prezesa Okr璕owego S康u Pracy i Ubezpiecze Spo貫cznych do zaproponowania przed這瞠nia sporu pod Kolegium Arbitra簑 Spo貫cznego. Kolejne dzia豉nia podj窸y w豉dze centralne, cho z g鏎y nie by造 przygotowane na za瞠gnanie strajku. Komisja z A. Kaca陰 nie mia豉 kompetencji, aby zako鎍zy konflikt porozumieniem. Podkre郵i豉 jedynie, 瞠 rozpocz皻o strajk bez wyczerpania wszystkich 鈔odk闚 prawnych celem szybkiego rozwi您ania sporu (co ustalono w Porozumieniu Warszawskim z 30.III., aby zapobiega niekontrolowanym strajkom). Nie zgodzi si z tym rzecznik RKS, poniewa pomini皻o istotne fakty.

R闚nie nie strajkuj帷y z zak豉du rolnego w Lubog鏎ze wysun瘭i propozycje zako鎍zenia strajku. Chcieli powo豉nia komisji celem oszacowania strat powsta造ch podczas strajku i ukarania winnych. Domagali si umo磧iwienia dyrekcji mo磧iwo軼i obrony przed podj璚iem jakichkolwiek zmian przez ich zwierzchnik闚. Stosunkowo najmniej propozycji zmierzaj帷ych do zako鎍zenia strajku wysun窸a "Solidarno嗆" wed逝g analizowanej przeze mnie prasy prorz康owej. Mog這 to mie te swoje odbicie w post瘼uj帷ym roz豉mie w "Solidarno軼i" mi璠zy zwi您kowcami d捫帷ymi do radykalizacji ruchu, a w豉dz centralna z L. Wa喚s. Wida to w jego dzia豉niach na rzecz "wygaszenia" niekontrolowanych strajk闚 w Polsce, w tym lubog鏎skiego.

Prowokacja w豉dz

Nale篡 podkre郵i, 瞠 ocena strajku w Lubog鏎ze jest jednoznacznie negatywna w prasie prorz康owej, zar闚no regionalnej jak i og鏊nopolskiej. Wi瘯szo嗆 informacji na temat tego strajku przedstawi豉 "Gazeta Lubuska". Reszta prasy opiera豉 si na niej, przedrukowuj帷 niekt鏎e artyku造. Dominuj帷ymi elementami w artyku豉ch opisuj帷ych strajk w 安iebodzi雟kim Kombinacie by這 kwestionowanie jego s逝szno軼i wobec pogarszaj帷ej si sytuacji gospodarczej w Polsce oraz brak ch璚i porozumienia z w豉dzami. Mo積a przypuszcza, 瞠 strajk ten zosta jednak sprowokowany przez w豉dz. Mia on zdyskredytowa "Solidarno嗆" na kr鏒ko przed ostateczn konfrontacj. Mo瞠 to t逝maczy dlaczego strajk tak d逝go trwa podtrzymywany brakiem ch璚i zako鎍zenia konfliktu przez w豉dze lokalne i centralne. Temu s逝篡造 odpowiednio przygotowane artyku造 maj帷e zniech璚i spo貫cze雟two do "Solidarno軼i". Uderza du瘸 ich ilo嗆, nieadekwatna do znaczenia strajku. Ci庵貫 odrzucanie propozycji zako鎍zenia konfliktu przez strajkuj帷ych mia造 powi瘯szy negatywny obraz zwi您ku. Wbrew oficjalnemu stanowisku "Solidarno軼i" g這szono w publikacjach, 瞠 zwi您kowcy chc przej望 w豉dz oraz d捫 do destabilizacji gospodarki.

Strajk w Lubog鏎ze na鈍ietla niezwykle wa積y problem nie podejmowany wcze郾iej w historiografii. Nie zajmowano si do tej pory na jak skal w豉dze prowokowa造 strajki w latach 1980-1981. Niew徠pliwie strajk lubog鏎ski nale瘸 do takich i zosta maksymalnie wykorzystany, niewsp馧miernie do znaczenia, przez w豉dz. Badania nad podobnymi wydarzeniami pozwoli造by zobrazowa jak w豉dza manipulowa豉 spo貫cze雟twem, aby spot璕owa negatywny wizerunek "Solidarno軼i" na kr鏒ko przed wprowadzeniem stanu wojennego.

Tomasz Ka逝ski



adres tego artyku逝: www.schwiebus.pl/articles.php?id=122