www.schwiebus.pl

:: Kresy w 鈍iadomo軼i Polak闚
Artyku dodany przez: schwiebu (2005-11-20 21:28:41)



Kresy w 鈍iadomo軼i Polak闚

安iebodzi雟ka Gazeta Powiatowa
Wydania nr 10(142) 2003

W roku 1385 dosz這 do podpisania unii polsko-litewskiej w Krewie. By豉 to unia personalna, kt鏎a da豉 pocz徠ek nowemu pa雟twu w Europie 字odkowo-Wschodniej. Od tego wydarzenia mo瞠my m闚i o polonizacji teren闚 na wsch鏚 od Bugu, zamieszka造ch przez r騜norodn ludno嗆, tj. Litwin闚, Rusin闚, υtyszy, Esto鎍zyk闚, Mo責awian, a nawet przez ludy koczownicze. Wielkie Ksi瘰two Litewskie szybko przyj窸o chrze軼ija雟two, a szlachta litewska otrzyma豉 w Horodle (w 1413 roku) prawa, przywileje i herby szlachty polskiej. Unia mia豉 swoje blaski i cienie. Osi庵ni璚iem unii by這 zwyci瘰two pod Grunwaldem w roku 1410 oraz zwyci瘰kie wojny, w wyniku kt鏎ych Polska w II p馧. XV w. odzyska豉 dost瘼 do Ba速yku. W roku 1569 kr鏊 Zygmunt August doprowadza do zawarcia unii realnej z Litw w Lublinie. Powstaje w ten spos鏏 Rzeczpospolita Obojga Narod闚, kt鏎a przetrwa do roku 1791, tj. do konstytucji 3-ego Maja, w kt鏎ej zniesiono dualizm mi璠zy Polsk i Wielkim Ksi瘰twem Litewskim, tworz帷 jedn Rzeczpospolit. Po unii lubelskiej w sk豉d Kr鏊estwa Polskiego wesz豉 Ukraina, a Wielkie Ksi瘰two Litewskie zosta這 ograniczone terytorialnie na po逝dniu od linii rzeki Prype. Ju w闚czas, tj. w XVI w., zacz皻o u篡wa terminu „kresy", okre郵aj帷 nim wschodnie tereny pa雟twa polskiego. W wieku XIX termin ten zosta upowszechniony przez tw鏎c闚 patriotycznych, szczeg鏊nie przez Henryka Sienkiewicza. Na pocz徠ku XX wieku termin „kresy" odnosi si do olbrzymich przestrzeni Ukrainy oraz obejmowa r闚nie tzw. „enklawy kresowe", np. obszar Wile雟zczyzny, zamieszka造 przez ludno嗆 polsk. W okresie II Rzeczypospolitej, tj. w latach 1918-1939, termin ten odnosi si do teren闚 wschodnich, kt鏎e nale瘸這 ponownie spolonizowa po okresie zabor闚. Po roku 1945 komuni軼i wymazali ten termin z podr璚znik闚, k豉d帷 nacisk na nowe terminy, tj. „ziemie zachodnie", „ziemie odzyskane", „ziemie na Ba速ykiem, Odr i Nys ㄆ篡ck". Oficjalna propaganda akceptowa豉 termin „kresy" jako pozosta這嗆 historyczn, zapominaj帷 o przesiedlonej ludno軼i i o Polakach, kt鏎zy pozostali w granicach ZSRR. W roku 1989 po „okr庵造m stole" powr鏂ono do terminu „kresy", koncentruj帷 si na dziedzictwie historycznym, polonizacji oraz na 鈍iadomo軼i Polak闚 urodzonych na wschodzie i pami皻aj帷ych, 瞠 Polska by豉 przedmurzem chrze軼ija雟kiej Europy.

O „Legendzie kresowej" w polskiej literaturze napisano bardzo wiele, jednak cz瘰to odwo造wano si do wydarze XVII wieku, czasu wojen z Turkami, Tatarami, wypraw mo責awskich oraz do powstania Bohdana Chmielnickiego. Zapomniano, 瞠 w wieku XVIII na terenach Ukrainy walczyli konfederaci barscy i stoczono szereg wojen z armi rosyjsk broni帷 niepodleg這軼i I Rzeczypospolitej. Ostatecznie w roku 1795 (po Trzecim rozbiorze) polskie tereny wschodnie znalaz造 si w zaborze rosyjskim. Rosjanie sukcesywnie zwalczali wszelkie oznaki polsko軼i, walcz帷 z polskim j瞛ykiem, ko軼io貫m katolickim, ko軼io貫m unickim oraz prowadzili akcj osadnicz sprowadzaj帷 Rosjan z g喚bi imperium carskiego. Powstania niepodleg這軼iowe w wieku XIX, tj. powstanie listopadowe, krakowskie czy powstanie styczniowe dowodzi造, 瞠 Polacy nie wyrzekli si niepodleg這軼i. Wiek XIX to okres kszta速owania si nowoczesnego narodu polskiego, kt鏎y pod zaborami zdo豉 obroni swoj to窺amo嗆 i religi. Jest to okres, w kt鏎ym ostatecznie ukszta速owa造 si narody wschodnie, tj. Litwini, υtysze, Esto鎍zycy i Ukrai鎍y. Stosunki z naszymi s御iadami przejd pr鏏 w roku 1918, kiedy to Polska odzyska niepodleg這嗆 po latach zabor闚. Od pocz徠ku I wojny 鈍iatowej J霩ef Pi連udski rozpocz掖 walk o woln Polsk. Polacy walczyli w powstaniu wielkopolskim, w trzech powstaniach 郵御kich, brali udzia w plebiscytach. Jednak najci篹sze zmagania o wolno嗆 mia造 miejsce na wschodzie. Ju w ko鎍u pa寮ziernika 1918 roku w obliczu rozk豉du Austro-W璕ier i wojny domowej w Rosji, we Lwowie dosz這 do walk polsko-ukrai雟kich. Ofiarna walka Orl徠 Lwowskich doprowadzi豉 do opanowania g堯wnych miast, przede wszystkim Lwowa, kt鏎y sta si ostoj pa雟twa polskiego. Polacy zdo豉li r闚nie opanowa Wilno, a ofensywa Pi連udskiego w 1919 roku doprowadzi豉 do powstrzymania bolszewik闚 i wyparcia Ukrai鎍闚 za rzek Zbucz. Walki na wschodzie by造 bardzo krwawe. Dochodzi這 do cz瘰tych konflikt闚 narodowo軼iowych, a nawet rzezi ludno軼i cywilnej. „Cud nad Wis陰" w roku 1920 powstrzyma nawa喚 bolszewick i uratowa Europ przed fal rewolucji, kt鏎a mog豉 opanowa zm璚zone wojn narody. W marcu 1921 roku podpisano traktat pokojowy w Rydze z Rosj Radzieck. Nowa wschodnia granica II Rzeczypospolitej by豉 sztuczna i nie obj窸a du瞠j liczby Polak闚, kt鏎ych los w Rosji radzieckiej by tragiczny. Stosunki z Litwinami by造 wrogie, szczeg鏊nie po tzw. buncie genera豉 疾ligowskiego, w wyniku kt鏎ego Wile雟zczyzna zostaje w陰czona w granice pa雟twa polskiego.

Po odzyskaniu niepodleg這軼i rozpocz掖 si proces ponownej polonizacji teren闚 wschodnich. Koncepcja federacyjna J霩efa Pi連udskiego nie zosta zrealizowana, a ZSRR pod wodz Lenina, a nast瘼nie Stalina czeka na odpowiedni chwil, 瞠by zniszczy pa雟two polskie.

Polacy odbudowali zniszczenia wojenne, a rz康 polski rozpocz掖 akcj osadnictwa wojskowego, kt鏎a przywr鏂i豉 odpowiednie stosunki narodowe na terenach wschodnich. Mo瞠my powiedzie, 瞠 dwudziestolecie mi璠zywojenne by這 okresem pewnej stabilizacji i mo瞠my oceni je pozytywnie na wschodzie, jak r闚nie oceni pozytywnie stosunki z ludno軼i litewsk, ukrai雟k. Nacjonalizm podsycany przez naszych wrog闚 do roku 1939 by w pe軟i kontrolowany przez II RP. 1 wrze郾ia 1939 roku Niemcy zaatakowa造 Polsk rozpoczynaj帷 tym samym II wojn 鈍iatow. 17 wrze郾ia 1939 r. od wschodu atakuj bolszewicy, zgodnie z paktem Ribbentrop-Mo這tow zawartym 23 sierpnia 1939 r. w Moskwie. Ziemie na wsch鏚 od Bugu wesz造 w sk豉d ZSRR. Od pocz徠ku okupacji NKWD postawi這 sobie za cel zniszczenie pami璚i narodowej Polak闚, poprzez fizyczn likwidacj narodu polskiego. Rozpocz皻o „wyw霩ki na Syberi", egzekucje i aresztowania. Dowodem barbarzy雟twa jest mord na polskich oficerach w Katyniu, gdy jak dzi wiemy, chciano zniszczy warstwy kierownicze narodu, ludzi oddanych Polsce i narodowi.

Czas wojny niemiecko-radzieckiej w latach 1941-45 doprowadzi do kolejnych rzezi Polak闚 na terenach wschodnich, cz瘰to podsycanych przez Niemc闚. W roku 1944 Armia Czerwona zajmuje tereny wschodnie, rozpoczynaj帷 rozbrajanie oddzia堯w Armii Krajowej, masowe mordy i ponowne wyw霩ki na Sybir. Cz窷 ludno軼i polskiej musia豉 opu軼i wschodnie tereny przenosz帷 si przewa積ie na tereny odzyskane, tj. ziemie zachodnie.

Okres PRL nie sprzyja likwidacji bia造ch plam w historii Polski. Jednak dopiero w III Rzeczypospolitej, demokratycznym pa雟twie prawa, mo瞠my zastanowi si nad rol kres闚 w historii Polski.

By豉 to rola: polityczna, spo貫czna, gospodarcza, religijna i 鈍iadomo軼iowa. Nie mo瞠my wymaza z pami璚i kilku wiek闚 historii, kt鏎a jest zwi您ana z narodem i pa雟twem polskim. W obecnej sytuacji politycznej i przy znacznych d捫eniach europejskich nie mo瞠my zapomnie o czarnej historii i tradycji, z kt鏎 kresy s nierozwi您alnie zwi您ane.

Musimy przekaza m這demu pokoleniu Polak闚 warto軼i, kt鏎ymi kierowali si nasi przodkowie, a kt鏎e s aktualne do dnia dzisiejszego.

Wyra瘸m g喚bokie przekonanie, ze obecnie panuj帷y system demokratyczny zainicjuje odkrywanie „kres闚" na nowo i umo磧iwi wychowanie w duchu patriotyzmu m這dego pokolenia Polak闚.

Tomasz Mo瞠jko
安iebodzin, wrzesie 2003



adres tego artyku逝: www.schwiebus.pl/articles.php?id=119