www.schwiebus.pl

:: Koniec niemieckiego panowania
Artyku dodany przez: schwiebu (2005-11-20 21:12:09)



Koniec niemieckiego panowania

安iebodzi雟ka Gazeta Powiatowa
Wydania nr 07(127),08(128),09(129) 2002

Sytuacja frontu wschodniego, w styczniu 1945 roku, by豉 dla dow鏚ztwa wojsk niemieckich wysoce niekorzystna. Przyj皻a przez nie w lecie 1944 r. koncepcja obrony przewidywa豉 rozbudow, na zach鏚 od Wis造, kilku zorganizowanych linii umocnie. Jednak b造skawiczna realizacja za這瞠 operacji wi郵a雟ko-odrza雟kiej przez Armi Czerwon spowodowa豉, 瞠 w okresie od 12 do 25 stycznia prze豉ma豉 ona wi瘯szo嗆 z nich. Najwi瘯szy sukces operacyjno-taktyczny zanotowa造 armie l Frontu Bia這ruskiego marsza趾a G. 真kowa, kt鏎e 26 stycznia rozpocz窸y prze豉mywanie ostatniej zorganizowanej linii oporu. Jej zdobycie umo磧iwia這 wyj軼ie na dalekie przedpole Berlina. By ni Mi璠zyrzecki Rejon Umocniony (MRU) nazywany w propagandzie niemieckiej "Ostwall", a przez sztab Armii Czerwonej - Czworobokiem Odrza雟kim.

Radzieckie sukcesy zmusi造 niemiecki sztab do skupienia maksymalnych si na wschodnim teatrze wojny kosztem innych front闚. W tym celu 26 stycznia na Pomorzu utworzono Grup Armii „Wis豉" dowodzon przez Reichsfhrera SS H. Himmlera. Mia豉 ona zamkn望 luk mi璠zy Grup Armii "A" i "字odek", kt鏎e 25 stycznia przemianowano odpowiednio na "字odek" i "P馧noc" oraz jak najd逝瞠j op騧nia marsz l FB na kierunku Pozna - Frankfurt. Zadania te zamierzano wykona w oparciu o systemy umocnie Wa逝 Pomorskiego i MRU. Do realizacji tego planu potrzebny by czas, bowiem marsza貫k 真k闚 narzuca wysokie tempo dzia豉 na wymienionym kierunku.

Umocnienia MRU nale瘸造 pod wzgl璠em wymog闚 technicznych i 闚czesnej sztuki fortyfikacji do najnowocze郾iejszych w Europie. Jednak ich warto嗆 bojowa w 1945 r. by豉 raczej niewielka. Budowa MRU nie by豉 doko鎍zona, wiele obiekt闚 po kilkuletniej przerwie rozbudowywano, wiele te budowano od podstaw. Umocnienia nie posiada造 w pe軟i planowanego uzbrojenia i zaopatrzenia. Ponadto brakowa這 odpowiedniej liczby wyszkolonych jednostek fortecznych.

MRU sk豉da si z trzech pas闚 obrony: przes豉niaj帷ego, g堯wnego i ty這wego. Ponadto do walki przystosowano ka盥 miejscowo嗆 w jego obr瑿ie. Te z nich. kt鏎e stanowi造 w瞛造 komunikacyjne a by造 pozbawione naturalnych warunk闚 obronnych zamieniono w samodzielne punkty oporu dowodzone przez komendanta wojennego. Posiada造 one niewielki garnizon oraz pewn ilo嗆 umocnie, co umo磧iwia這 walk w ramach frontu. Dodatkowo bezpo鈔ednie przedpole linii g堯wnej przygotowano do zatopienia przez spi皻rzenie wody w jeziorach i rzekach le膨cych w pasie Skwierzyna - Czerwie雟k. Na tym przedpolu usytuowany by 安iebodzin zamieniony w samodzielny punkt oporu.

Dow鏚ztwo wojsk niemieckich liczy這 si z faktem ust徙ienia z obszar闚 na wsch鏚 i zach鏚 od Odry. Przewidywano, 瞠 linie umocnie spowolni impet Armii Czerwonej, tak aby bez po酥iechu mo積a by這 ewakuowa urz璠y, fabryki, warto軼iowe jednostki wojskowe oraz ludno嗆 cywiln z zagro穎nych rejon闚. 字odkowa i p馧nocna cz窷 Ziemi Lubuskiej nie by豉 przewidziana w planach ewakuacyjnych. S康zono, 瞠 umocnienia Wa逝 Pomorskiego i MRU zatrzymaj Armi Czerwona i pozwol na przygotowanie kontrnatarcia. Szczeg鏊nie aktywna w tych s康ach by豉 propaganda niemiecka. Umocnienia te by造 przewidziane do obsadzenia w przewa瘸j帷ej cz窷ci przez wycofuj帷e si oddzia造 frontowe maj帷e prowadzi d逝gotrwa陰 obron, cho sztabowcy niemieccy zdawali sobie spraw z faktu, 瞠 nie przeszkolono ich w walce opartej na fortyfikacjach sta造ch. Jednak wydarzenia na froncie zmusza造 do energiczniejszych dzia豉.

Dow鏚ca III Marchijskiego Okr璕u Obronnego, genera Kortzfleisch, og這si 20 stycznia alarm dla wszystkich jednostek rezerwowych okr璕u. Utworzono z nich dwie zapasowe dywizje: 433 pod dow鏚ztwem genera豉 dywizji Vollratha Lbbe powsta陰 z jednostek garnizonowych Okr璕u frankfurckiego, z wy陰czeniem Cottbus i Guben oraz 463 dowodzon przez genera豉 dywizji Habenichta z這穎n z oddzia堯w zapasowych Okr璕u poczdamskiego. Te formacje by造 stosunkowo liczne. Ka盥a z nich posiada豉 trzy pu趾i grenadier闚, sk豉daj帷e si z dw鏂h, a przewa積ie trzech batalion闚. Lecz ich przygotowanie do walki pozostawia這 wiele do 篡czenia. Wyst瘼owa造 powa積e braki w 鈔odki wsparcia oraz w zaopatrzeniu i 陰czno軼i. Nie mo積a te zapomnie, 瞠 wyszkolenie i morale tych przypadkowo z陰czonych oddzia堯w by這 mizerne.

Sztab III Okr璕u Obronnego zrezygnowa z anga穎wania tych si na terenie Wielkopolski. Obsadzono nimi pozycj przes豉niania MRU. Dywizja 433 otrzyma豉 p馧nocny odcinek od Mi璠zychodu do Trzciela, a 463 po逝dniowy od styku z poprzedni dywizja do Babimostu.

W tym czasie radzieckie jednostki rozbi造 oddzia造 XXI Okr璕u Obronnego w Wielkopolsce, kt鏎ym dowodzi genera Petzel. Jego sztab wyruszy z Poznania przed 25 stycznia zanim miasto okr捫ono. Posuwaj帷 si na zach鏚 dotar do zespo逝 koszarowego nieopodal Mi璠zyrzecza, sk康 zamierza kierowa obron pozycji przes豉niania MRU. W tym celu rozpocz皻o zbieranie rozbitych i wycofuj帷ych si jednostek, kt鏎e wraz z przydzielonymi oddzia豉mi Volkssturmu utworzy造 XXI zast瘼czy korpus armijny. Genera Petzel mia te do dyspozycji 433 i 463 Dywizj.

Jednak sztab Grupy Armii „Wis豉” zadecydowa inaczej. W tej krytycznej sytuacji do kierowania niemieckimi si豉mi odkomenderowano, maj帷 zaufanie Himmlera. doborow jednostk V Korpusu G鏎skiego SS dowodzon przez genera豉 policji Krgera. Jego sztab wraz z cz窷ci si przerzucono z Jugos豉wii do zespo逝 koszarowego niedaleko Mi璠zyrzecza 25 stycznia. Pozosta貫 oddzia造 przetransportowano w ci庵u nast瘼nych dni. Dow鏚ztwo XXI Korpusu podporz康kowa這 si jego rozkazom i utworzy這 ni窺zy szczebel dowodzenia. Piecz nad nim obj掖 genera Petzel, kt鏎ego 29 stycznia zast徙i genera SS Heilmann. Jednak faktycznym dowodz帷ym by szef sztabu XXI Korpusu genera pu趾ownik Hassenstein. Sztab korpusu przeniesiono do maj徠ku ziemskiego - Rzeczyca oddalonego od 安iebodzina o 6 km na wsch鏚. Podlega豉 mu po這wa si 463 Dywizji na odcinku Zb御zy - Babimost i 192 Dywizja zapasowa na linii Babimost - Kargowa - Bojad豉.

Tymczasem radzieckie jednostki l Armii Pancernej gwardii genera豉 pu趾ownika Michai豉 Katukowa rozpocz窸y, 26 stycznia, prze豉mywanie MRU w rejonie Trzciela. Wobec braku mo磧iwo軼i zaj璚ia miasteczka si造 11 Korpusu Pancernego obesz造 je od p馧nocy i sforsowa造 Obr. Nast瘼nie otrzyma造 rozkaz prze豉mania g堯wnego pasa obrony, wyj軼ia na jego ty造 i oczekiwania nadej軼ia g堯wnych si l Armii Pancernej i 69 Armii og鏊no-wojskowej pod dow鏚ztwem genera豉 pu趾ownika W豉dimira Kowpakczy. Zadanie z du篡m rozmachem i szcz窷ciem wykona豉 44 Brygada Pancerna gwardii, kt鏎a noc z 29 na 30 stycznia przebi豉 si w rejonie Wysokiej i zorganizowa豉 obron w strefie Tursk - Ma逝sz闚 - Malutk闚 - L璠闚.

Kiedy radzieckie czo堯wki pancerne przebija造 si w rejonie Trzciela w 安iebodzinie panowa wzgl璠ny spok鎩. Linie kolejowe z Frankfurtu do 安iebodzina i ze 安iebodzina do Sulechowa funkcjonowa造, przynajmniej do 28 stycznia bez wi瘯szych przerw. Dzia豉豉 poczta, wodoci庵i i elektrownia. Wi瘯szo嗆 ludno軼i pozosta豉 na miejscu, rnimo 瞠 uciekinierzy ze wschodu ostrzegali przed okrucie雟twami czerwonoarmist闚. Ci, kt鏎zy opuszczali miasto udawali si do S逝bic i dalej na zach鏚. W sobot 27 stycznia w sulechowskim starostwie powiatu odby豉 si narada na temat sytuacji militarnej. Udzia wzi瘭i w niej dow鏚cy obozu wojskowego w Ciborzu i garnizonu sulechowskiego oraz dow鏚ca jednostki stacjonuj帷ej w 安iebodzinie pu趾ownik Berger, starosta Wolfgang Winkler i kierownik powiatowy NSDAP Anton Hauk.

Dopiero w poniedzia貫k 29 stycznia da這 si wyczu w mie軼ie pewien niepok鎩. Rano kierownik NSV Mnchberg poinformowa A. Hauka, 瞠 w restauracji "Markischer Hof" 穎軟ierze spl康rowali znajduj帷e si tam miejsce zaprowiantowania. Byli przy tym zadziorni i grozili mu pobiciem. Kiedy pu趾ownik Berger dowiedzia si o tym obieca podj望 wobec winnych zaj軼ia surowe 鈔odki. Jednocze郾ie zakomunikowa A. Haukowi. 瞠 uko鎍zono budow umocnie wok馧 miasta i zamierza zamkn望 si ze swoja jednostka w 安iebodzinie oraz og這si go twierdz. Tymczasem kierownik NSDAP wyrazi w徠pliwo嗆, czy po awanturze w restauracji mo積a jeszcze ufa jego ludziom. Nied逝go potem przyby ze sztabu w Rzeczycy, genera Hassenstein wraz z rotmistrzem hrabi von Lttwitz. Zamierzali dotrze do Mi璠zyrzecza, ale droga zosta豉 po po逝dniu zaj皻a przez 8 Samodzielny Korpus Zmechanizowany genera豉 majora Iwana Driemowa nacieraj帷y na kierunku Rusin闚 - Lubrza. Jednocze郾ie dowiedziano si. 瞠 dwa rosyjskie czo貪i, prawdopodobnie ze zwiadu 8 Korpusu, ostrzela造 dwa bunkry w pobli簑 Mostek i wzi窸y do niewoli ocala造ch cz這nk闚 Volkssturmu, kt鏎zy je obsadzali. Warto przy tym doda, 瞠 nie dysponowali oni broni przeciwpancern.

Tymczasem od po逝dniowego wschodu, drog z Babimostu nadci庵a 12 Samodzielny Korpus Pancerny genera豉 majora Filipa Rudkika. wchodz帷y w sk豉d 69 Armii. Jego si造 wspomaga造 p馧nocne skrzyd這 33 Armii, kt鏎a 29 stycznia osi庵n窸a drog 安iebodzin - Zielona G鏎a na odcinku Kalsk - Sulech闚 – Cigacice. Ta sytuacja grozi豉 miastu otoczeniem. Uprzedzaj帷 t mo磧iwo嗆, wieczorem, 29 stycznia A. Hauk otrzyma z urz璠u wojew鏚zkiego we Frankfurcie rozkaz do natychmiastowej ewakuacji miasta. On wraz z si豉mi Wehrmachtu mia wycofa si na g堯wn lini obrony w rejonie Mostek. Tylko nieliczni mieszka鎍y pozostali i szukali odpowiednich piwnic na kryj闚ki. Oko這 9 wieczorem A. Hauk opu軼i 安iebodzin na jednokonnym wozie, gdy w mie軼ie od kilku dni nie by這 paliwa. Po drodze mija, maszeruj帷e na zach鏚, oddzia造 oraz pojedyncze grupy 穎軟ierzy, kt鏎zy informowali go. 瞠 oni nie maj rozkazu obsadzenia umocnie ko這 Mostek, lecz maj zebra si w Buczy, kilka kilometr闚 dalej.

W trakcie ewakuacji miasta MRU by prze豉many w dw鏂h miejscach: w Wysokiej i w Lubrzy, 10 km na p馧nocny-zach鏚 od 安iebodzina, a 33 Armia rozpocz窸a walk o przebicie si w rejonie O這bok - ㄠkie - Sk徙e - Pa販k - Brzezie - Brody. Wieczorem 29 stycznia miasto opustosza這. Nieliczni mieszka鎍y byli ukryci w piwnicach. Na zach鏚 ci庵n窸y liczne oddzia造 Wehrmachtu. W dniu 30 stycznia jednostki 8 Samodzielnego Korpusu Zmechanizowanego i 11 Samodzielnego Korpusu Pancernego przyst徙i造 do zajmowania miasta. Tamte tragiczne dla 闚czesnych mieszka鎍闚 安iebodzina chwile zawarte s w ich wspomnieniach. Oto co zapami皻a, pi皻nastoletni w闚czas. Gerhard Stresow: "29 stycznia 1945 r. w 安iebodzinie panowa豉 鄉iertelna cisza (...). Tej nocy ucieka造 przez miasto du瞠 oddzia造 Wehrmachtu. Oko這 8:30 nast瘼nego dnia zauwa篡貫m pierwszych Rosjan (...). Oko這 godziny 10 wylecia造 drzwi piwnicy. Pijany Rosjanin zgwa販i zaraz m這d pani P., kt鏎a straszliwie krzycza豉. Jej pi璚ioletni syn gorzko p豉ka. Na g鏎 do mieszkania wprowadzi si na kwater mongolski oficer (...). Nasz s御iad, rencista J霩ef Detszewski zna rosyjski i zrozumia, 瞠 mamy by rozstrzelani, pospieszy do oficera i poprosi o pomoc (...). Przy maj徠ku Fretschera by豉 strzelanina. Zobaczy貫m zabitych - dw鏂h niemieckich i dw鏂h rosyjskich 穎軟ierzy. Nast瘼nej nocy niebo i 郾ieg by造 czerwone od ognia, pali這 si wiele dom闚".

W lecie 1944 r. jednostki Armii Czerwonej i Ludowego Wojska Polskiego przekroczy造 lini rzeki Bug, kt鏎a stanowi豉 ju, si陰 rzeczy, wschodni granic nowej Polski. Z tego powodu nale瘸這 okre郵i stosunki miedzy polsk administracj a radzieckimi organami w豉dzy wojskowej, kt鏎e wkroczy造 na terytorium "pa雟twa suwerennego i zaprzyja幡ionego". By造 one przedmiotem konsultacji Delegatury Krajowej Rady Narodowej, a od 21 lipca Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego i rz康u radzieckiego. Ostatecznie 26 lipca w Moskwie podpisano porozumienie.

W okresie tzw. dwuw豉dzy dochodzi這 cz瘰to do incydent闚 mi璠zy obu stronami. Dotyczy造 one g堯wnie spraw o kompetencje nad nieprzekazanymi jeszcze zak豉dami i magazynami 篡wno軼i. Aby zapobiega sporom radzieckie dow鏚ztwo postanowi這, 瞠 komendanci utrudniaj帷y prac stronie polskiej b璠 usuwani. Do kontrolowania komend utworzono stanowisko przedstawiciela Rady Wojennej P馧nocnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej przy Urz璠zie Okr璕owego Pe軟omocnika Rz康u RP. Dla p馧nocnych i 鈔odkowych powiat闚 Ziemi Lubuskiej przedstawiciel taki by w Poznaniu w osobie pu趾ownika Nosowa, a dla po逝dniowych we Wroc豉wiu gdzie by nim genera Ozimin.

Okres dzia豉lno軼i komend wojennych zosta, w du瞠j cz窷ci, zako鎍zony z chwila gdy usta造 potrzeby warunkuj帷e istnienie tego typu instytucji tj. z ko鎍em wojny. Kwesti przekazania rz康owi polskiemu pe軟ego zakresu w豉dzy rozstrzygni皻o na konferencji w Warszawie 28 maja 1945 r. Podj皻o na niej decyzj o przej璚iu w豉dzy cywilnej przez Pe軟omocnik闚 Rz康u RP. By造 jednak przes豉nki, kt鏎e przemawia造 za tym, aby cz窷 komendantur nadal funkcjonowa豉. W ich mocy pozosta造 szpitale wojskowe, garnizony, obiekty przemys這we i rolnicze oraz wa積e w瞛造 komunikacyjne. Z tych przyczyn dzia豉造 one do sierpnia 1945 r., a niekiedy do 1946 r. Do tych ostatnich nale瘸 安iebodzin.

Po zaj璚iu miasta znalaz這 si ono w strefie przyfrontowej. Ze wzgl璠u na istnienie w mie軼ie wa積ego w瞛豉 komunikacyjnego oraz wielu plac闚ek gospodarczych, z punktu widzenia Armii Czerwonej, nale瘸這 w mo磧iwie kr鏒kim czasie przywr鏂i jego funkcjonalno嗆. Dlatego rozkazem szefa Wydzia逝 Komend Wojennych przy 1 FB. pu趾ownika Szostakowa z dnia 2 lutego, powo豉no w 安iebodzinie radzieck komendantur wojenn. Prac rozpocz窸a ona 7 lutego. Komendantem mianowano majora Wladimira Gaunowa, a jego zast瘼cami majora Pobere幡ego ds. politycznych i kapitana Matwiejenk ds. gospodarczych. Siedziba w豉dz wojskowych mie軼i豉 si w gmachu przy skrzy穎waniu ulic Kolejowej i Stalina (obecnie Pi連udskiego).

Wraz z ni utworzono, niezale積ie, delegatur ds. pozyskania mienia po Niemcach. Po jej przej軼iu komenda przyst徙i豉 do organizowania swoich struktur w terenie tworz帷 w okolicy miasta sie oddzia堯w rejonowych. Sk豉da造 si one z 2-4 podoficer闚 i kilku 穎軟ierzy. Ich zadaniem by這 zapewnienie bezpiecze雟twa, ochrona mienia oraz tworzenie tymczasowych organ闚 administracyjnych.

Natomiast w mie軼ie ogrodzono cz窷 ulic, zakazuj帷 wst瘼u cywilom. Za這穎no w tych wyodr瑿nionych rejonach ob霩 przej軼iowy. Jego komendantem by major Zwierow. Ob霩 by podzielony na dwie strefy. W jednej przetrzymywano Niemc闚 (rejon ul. Pozna雟kiej), a w drugiej (rejon ul. 30 Stycznia i Wa這wa) obywateli radzieckich, 砰d闚 i Polak闚, kt鏎zy znajdowali si na robotach lub w obozach jenieckich. Ze wzgl璠u na du膨 liczb wi瞛ionych Ukrai鎍闚 zyska on miano getta ukrai雟kiego. By to ob霩 o charakterze weryfikacyjnym tzn., 瞠 sprawdzano to窺amo嗆 wi篥ni闚. Warunki bytowe by造 okropne. Wi篥niowie "mieszkali" w barakach o wymiarach 12x6x3 m. kt鏎e musia造 pomie軼i na dw鏂h poziomach do 160 os鏏. Obowi您ywa zakaz otwierania okien pod gro嬌 rozstrzelania, codziennie odbywa造 si d逝gie apele. W obozie mia造 miejsce trudne do wyja郾ienia wydarzenia, kt鏎e opisa lekarz obozowy dr Sievers. pochodz帷y z υtwy: "W nocy s造szeli鄉y straszne krzyki dobywaj帷e si z 豉幡i. Rano, zaprowadzono mnie tam, zobaczy貫m straszny obraz, na kupie le瘸這 12 m篹czyzn bez spodni i marynarek, ze 郵adami bicia (...). 砰wi przemieszani byli z umar造mi i dogorywaj帷ymi. Kiedy si zbli篡li鄉y zas豉niali si ledwo m闚i帷 "nein, nein, nein". Sytuacje takie powtarza造 si. Bywa這, 瞠 niekt鏎zy wisieli na rurach". Zmar造ch grzebano w pobliskim stawie, kt鏎y by 廝鏚貫m wody dla obozu. Ci篹kie warunki 篡cia, choroby, terror oraz beznadziejna sytuacja prowadzi造 cz瘰to do samob鎩stw. 妃iertelno嗆 w obozie wynosi豉 oko這 20 os鏏 dziennie. W pocz徠kach marca w obozie przebywa這 oko這 5 ty. wi篥ni闚, kt鏎ych stopniowo zacz皻o wywozi w g陰b Rosji. Jednym transportem zabierano oko這 1000 os鏏, w tym i ci篹ko chorych. Z tego wzgl璠u 鄉iertelno嗆 w鈔鏚 wi篥ni闚 wynosi豉 oko這 300 os鏏. Wywozem, kt鏎y trwa do ko鎍a maja, obj皻o 12-14 ty. ludzi. Ob霩 funkcjonowa jeszcze w pierwszych miesi帷ach 1946 r.

Blisko 2 miesi帷e Armia Czerwona by豉 jedyn w豉dza w mie軼ie. Dopiero 27 marca major W. Gaunow wys豉 do Poznania swego pe軟omocnika, kt鏎ego zadaniem by這 sprowadzenie z Komitetu Wojew鏚zkiego PPR grupy dzia豉czy z wytycznymi do stworzenia zal捫ku polskiej administracji. Grup 105 os鏏 przewieziono 5 ci篹ar闚kami od komendanta pod dow鏚ztwem polskiego podporucznika 28 marca. Gdy u majora W. Gaunowa dokonywa si formalny ju podzia stanowisk, pod budynkiem dosz這 do tragicznego zaj軼ia. Polska mowa wywo造wa豉 zaciekawienie w鈔鏚 穎軟ierzy radzieckich. Jeden z nich, major w sk鏎zanej kurtce, podszed do Polak闚 i zacz掖 ogl康a ich r璚e. Po chwili zacz掖 krzycze na nich, 瞠 s kapitalistami, polskimi panami, inteligentami oraz dekownikami. Oczywi軼ie pomy趾a by豉 ewidentna. Po czym wyci庵n掖 pistolet i przy這篡 do piersi najbli窺zego stoj帷ego. By nim 23-letni ch這pak pochodz帷y z W庵rowca, kt鏎y tydzie wcze郾iej si o瞠ni - J霩ef Diament. Po kr鏒kim wahaniu major wystrzeli, ch這pak chwyci si za pier, zrobi kilka krok闚 i upad. Wystraszeni Polacy rozbiegli si. Majora zaraz uj皻o. J霩ef Diament zmar 2 godziny p騧niej w szpitalu wojskowym.

Wydarzenie to wytr帷i這 z r闚nowagi wielu dzia豉czy, z kt鏎ych cz窷 zrezygnowa豉 z dalszego pobytu w 安iebodzinie i powr鏂i豉 do dom闚. Pozostali zaj瘭i Si organizowaniem 篡cia w mie軼ie.

Kompetencjom w豉dz polskich nie podlega這 bezpiecze雟two, s康ownictwo, poczta, przemys oraz kolejnictwo. Dyskusji nie podlega fakt, 瞠 dzia豉lno嗆 strony polskiej musia豉 przebiega w 軼is造m porozumieniu z radzieck w豉dz wojskow.

W pierwszej kolejno軼i administracja polska stara豉 si rozwi您a problemy aprowizacyjne. Zadanie to by這 o tyle trudne, 瞠 nale瘸這 reaktywowa rolnictwo, kt鏎e stymulowa這by rozw鎩 handlu i rzemios豉. Tymczasem strona radziecka dysponowa豉 98% byd豉 oraz wi瘯szo軼i maj徠k闚 ziemskich. W tej sytuacji wszystko zale瘸這 od zr璚znego podej軼ia i uk豉d闚 z komendantem, u kt鏎ego "co pewien czas odbywa造 si zebrania, na kt鏎ych omawiano i regulowano wszelkie sprawy zwi您ane z przeprowadzeniem zasiew闚" i nie tylko. Oto 5 lipca na zebranie w Zarz康zie Miasta, z jednogodzinnym op騧nieniem, przyby starosta Roman Tylkowski, kt鏎y o鈍iadczy, 瞠 wraca od komendanta i poda do wiadomo軼i rzeczy uzyskane u niego. By造 to: samoch鏚 (reprezentacyjna limuzyna), krowa, baran, 鈍inia, 2 worki maki pszennej, 50 kg cukru, 50 litr闚 spirytusu, a nawet papierosy.

Jednak nie wszystkie problemy rozwi您ywano tak 豉two. Akcja 積iwna, mimo technicznej pomocy Armii Czerwonej, nie przynios豉 oczekiwanych plon闚, w tej sytuacji Komisarz Ziemski in. K. Rybarkiewicz zwr鏂i si, w pi鄉ie z 21 sierpnia, do komendanta z pro軸 aby odst徙iono, wed逝g uznania, kilka p鏊, z kt鏎ych strona polska mog豉by dodatkowo zebra zbo瞠, gdy liczba mieszka鎍闚 安iebodzina ro郾ie, a zbo瘸 jest wci捫 ma這. Komendant W. Gaunow pozostawi t pro軸 bez odpowiedzi. Z kolei we wrze郾iu pe軟omocnik ds. akcji siewnej w Urz璠zie Wojew鏚zkim w Poznaniu, in. Witold Maring, nakaza staro軼ie utworzenie "Funduszu Siewnego". Na ten cel mia otrzyma zbo瞠 od Armii Czerwonej w stosunku 180 kg z hektara. Tymczasem referent rolny Jan Jakubowski odpisa mu, 瞠 19 wrze郾ia by u miejscowego komendanta, lecz odm闚iono mu zbo瘸 t逝macz帷, 瞠 Armia Czerwona i tak ju da豉 du穎 zbo瘸 (zebrane z 6100 hektar闚 oziminy i 2020 hektar闚 jarych). Tymczasem "polskie 積iwa" obj窸y odpowiednio 6000 i 3000 hektar闚, z kt鏎ych nale瘸這 wy篡wi ludzi, zwierz皻a oraz odstawi kontyngent i od這篡 na nast瘼ny zasiew. Innym problemem by豉 sprawa ziemniak闚. Ot騜 na zebraniu w Zarz康zie Miasta w鎩t闚 i so速ys闚 19 wrze郾ia, zabroniono wykopywania ziemniak闚, gdy jak zapewnia kapitan Matwiejenko, by造 sadzone przez Armi Czerwon i tylko ona mia豉 prawo do ich zbioru. Polacy protestowali t逝macz帷, 瞠 cz窷 p鏊 obsadzili sami. Tymczasem radziecki oficer spokojnie o鈍iadczy, 瞠 "b璠zie ustala si prawdziwo嗆 tych doniesie i wydawa odpowiednie pozwolenia". Jednak nie zawsze strona polska by na straconej pozycji. Podczas posiedzenia 6 stycznia 1946 r. Miejskiej Rady Narodowej podj皻o kwestie nie op豉conych przez komend rachunk闚 za u篡wanie wody z Miejskich Zak豉d闚 Wodoci庵owych, kt鏎 wykorzystywa造 te radzieckie szpitale i getto ukrai雟kie. Burmistrz Stanis豉w B豉szak postanowi, 瞠 MZW mia造 wystawi komendzie rachunek i przez Starostwo przes豉 go do Wydzia逝 Interwencji, przy Urz璠zie Wojew鏚zkim w Poznaniu, na r璚e pu趾ownika Nosowa. Na temat epilogu zdarzenia brak jest niestety dokument闚.

Obok aprowizacji istotn spraw by這 uruchomienie w 安iebodzinie obiekt闚 przemys這wych i komunalnych, kt鏎e opr鏂z produkt闚 zapewnia造by miejsca pracy dla rosn帷ej liczby mieszka鎍闚 miasta. Jednak kluczowe obiekty s逝篡造 Armii Czerwonej, przez co pocz徠kowo w mie軼ie rozwin掖 si tylko drobny handel i rzemios這. Liczba zaj皻ych obiekt闚 by豉 wysoka (zajmowano 43 obiekty). Ponadto zajmowano szpital 鈍. J霩efa przy ulicy Zamkowej 1, koszary przy ulicy Mi貫j oraz 4 z 5 szk馧.

W sierpniu rozpocz窸o si przekazywanie polskiej administracji obiekt闚 zarz康zanych przez wojsko radzieckie, w dokumentach archiwalnych zachowa這 si 20 akt闚 z ich przekazania. W nast瘼nym miesi帷u Armia Czerwona przekaza豉 pocz徠kowo 711 sztuk r騜nego sprz皻u rolniczego.

Radzieckie w豉dze wojskowe bra造 r闚nie udzia w przygotowaniach i obchodach uroczysto軼i pa雟twowych l Maja, 3 Maja oraz do篡nkach.

Wraz z zako鎍zeniem wojny, okrzepni璚iem administracji polskiej oraz normalizacj 篡cia spo貫cznego kompetencje radzieckiej w豉dzy wojskowej przechodzi造 stopniowo w polskie r璚e. W tym okresie rozwi您ano wi瘯szo嗆 komendantur na Ziemiach Zachodnich i P馧nocnych. Jednak w niekt鏎ych miastach dzia豉造 one dalej, tak jak np. w 安iebodzinie a do 21 maja 1946 r.

W tym dniu odby這 si spotkanie miejscowych czynnik闚 politycznych z radzieckimi oficerami, na kt鏎ym oficjalnie rozwi您ano komend wojenn, a majorowi Gaunowowi wr璚zono list dzi瘯czynny za okazan pomoc. Tym samym zako鎍zono okres dwuw豉dzy na Ziemi 安iebodzi雟kiej.

Dzia豉lno嗆 radzieckich komend wojennych mo積a rozpatrywa dwojako. Z jednej strony jej posuni璚ia pozwoli造 na stworzenie i okrzepni璚ie polskiej w豉dzy oraz umo磧iwi造 wszcz璚ie proces闚 polonizacji i repolonizacji Ziem Zachodnich i P馧nocnych zapewniaj帷 bezpiecze雟two i przekazuj帷 stopniowo zarz康 nad gospodark. Cho nie zawsze intencje obu stron by造 podobne to starano si nie doprowadza, w miar mo磧iwo軼i, do zadra積ie w obustronnych stosunkach. Z drugiej strony nie mo積a zapomnie, 瞠 Armia Czerwona zarz康za豉 Ziemiami Zachodnimi i P馧nocnymi jako terytorium wroga. St康 jej dzia豉nia mia造 cz瘰to charakter 逝pie盧zy i odwetowy w stosunku do wszystkiego co nosi這 znami niemiecko軼i. Takie post瘼owanie t逝maczono z regu造, mniej lub bardziej s逝sznie, ch璚i zado嗆uczynienia za okupacj ZSRR.

Waldemar Wachowski
Materia造 archiwalne pochodz z zasob闚 Muzeum Regionalnego w 安iebodzinie



adres tego artyku逝: www.schwiebus.pl/articles.php?id=118