www.schwiebus.pl

:: Schwiebssen / Schwibus (安iebodzin)
Artyku dodany przez: schwiebu (2005-11-09 20:47:39)


Schwiebssen / Schwibus (安iebodzin)




安iebodzi雟ka Gazeta Powiatowa
Wydanie Nr 5 [149] maj 2004

W 1650 roku ukaza這 si monumentalne dzie這 Matth酳sa Meriana i Martina Zeillera pod tytu貫m "Topografia Czech, Moraw i 奸御ka". Opr鏂z opisu tych ziem, zawiera這 ono r闚nie wiele rycin z widokami miast, m. in. Wroc豉wia, Legnicy, 安idnicy, Cieszyna, K這dzka, a tak瞠 og鏊ne mapy Czech, Moraw i 奸御ka. W dziele tym po鈍i璚ono tak瞠 dwie strony miastu 安iebodzin, wykorzystuj帷 m. in. informacje z wcze郾iejszych prac G. Brauna i J. Schickfusa.

[安iebodzin] w Ksi瘰twie G這gowskim po這穎ny i zwykle nosz帷y 豉ci雟k nazw Suebusium, przez Kromera zwany Suebodinum, to czasem Suebissena i Terra Suebuia, uwa瘸ny by za stare miasto i przypuszcza si, 瞠 nazw [sw崧 wzi掖 od Sweb闚 albo Szwab闚[1]. W obr瑿ie mur闚 miasto nie jest szczeg鏊nie du瞠, ale przed obecn wojn[2] mia這 za wszystkimi trzema bramami rozleg貫 przedmie軼ia. Przep造wa przez nie strumie zwany Schwemme[3]. [Miasto] le篡 przy polskiej granicy za Odr, 10 mil[4] na p馧noc od G這gowa, na pi瘯nej r闚ninie i w nisko po這穎nym miejscu. Posiada niepospolit pszenno- 篡tni gleb, dobre 陰ki i sady owocowe; st康 篡wno軼i wielka ilo嗆 i o z造[5] pieni康z zapewne nietrudno.
Du篡 ko軼i馧 parafialny jest tutaj cenn budowl, w ca這軼i murowan, z okaza陰 wysok wie膨, na kt鏎ej znajduje si dok豉dny mechanizm zegarowy z [w豉snym] zespo貫m dzwon闚: wielkim, 鈔ednim i ma造m. Przed obecn wojn ko軼i馧 zosta wewn徠rz ozdobiony pi瘯nym o速arzem, kunsztown ambon, r闚nie dobrymi organami i czterema r騜ni帷ymi si emporami oraz okaza陰 bibliotek; [...].
[安iebodzin] poza miastem ma r闚nie pi瘯ny, nowy cmentarz[6] w stylu lipskim, z alejkami i wieloma r騜nymi grobowcami dooko豉. Murowana szko豉 w mie軼ie zosta豉 zbudowana w roku 1604. Podobnie wart obejrzenia jest kr鏊ewski dom[7] i zamek, jak r闚nie ratusz z dwiema wie瘸mi[8]. Niedaleko Bramy G這gowskiej jest tak瞠 dobrze utrzymana zbrojownia[9], a przed strzelnic sta niedawno budynek bractwa kurkowego[10], mo瞠 jeszcze [stoi]. Nadto w tych czasach wojennych nie mo積a nic pewnego pisa o tego rodzaju sprawach.
Domy s najcz窷ciej wykonane z drewna (i) wype軟ione ceg豉mi[11]. Wok馧 rynku i w kierunku Nowej Bramy maj one podcienia[12], tak, 瞠 mo積a pod nimi przechodzi ca趾iem sucho, tak samo za豉twia sprawy i spacerowa. Miasto ma silne bramy i mocne mury, na kt鏎ych [s崧 wielkie kamienne baszty, a pod nimi bagniste fosy. Tu za zamkiem jest wielkie jezioro. Obok miasta znajduje si r闚nie winnica; o p馧 mili st康 rozci庵a si las; tam gnie盥膨 si czaple w wielkich stadach (i) tam pozyskuje si pi瘯ne pi鏎opusze[13]. Znakiem miasta, zarz康zanego przez rad [jest]: na bia造m polu, u g鏎y dwie wie瞠 i mi璠zy tym szczyt, poni瞠j orze, ale 郵御ki.
Doktor Jakub Schickfus, kt鏎ego ojczyzn jest 安iebodzin, powiada w obszernym opisie tego miasta (Kronika 奸御ka, ks. 4, rozdz, 27, s. 161)[14], 瞠 pe軟y obraz miasta bardzo wiernie oddany jest w nie鄉iertelnym dziele Georga Brauna, czyli w Theatro urbium[15].
Margrabiowie z Brandenburgii k堯cili si uparcie z Polakami o to miasto i to raz oni (margrabiowie), drugi raz Polacy je posiadali. Ostatecznie jest ono [w r瘯ach] kr鏊闚 w Czechach, po tym jak oni niedawno 奸御k otrzymali z powrotem[16] i ustaliwszy granice z s御iadami, wskazali je ksi捫皻om g這gowskim.
Po raz pierwszy wspomniano je w Roku Pa雟kim 1380. W豉郾ie wtedy zosta這 ono poddane ksi璚iu na 畝ganiu[17]. Oko這 roku 1625 posiadali tutaj starostwo von Knobelsdorffowie jako sw鎩 zastaw. W czasie wojen, szczeg鏊nie w czasach kr鏊a Macieja Korwina na W璕rzech, musia這 ono wiele znie嗆; (i) potem to miasto, w czasie obecnej wojny, tak瞠 瘸dna wrzawa nie omin窸a, lecz by這 odwiedzane przez obie [walcz帷e] strony. W roku 1522 i 1541 zosta這 ono niemal zupe軟ie wypalone[18]. We wspomnianym ju roku 1541 zosta這 tu wprowadzone wyznanie augsburskie.
O innych zdarzeniach, atakach [z貫j] pogody i temu podobnych mo積a przeczyta w wy瞠j przedstawionej Kronice 奸御kiej.

毒鏚這: S. G. Knispel, Geschichte der Stadt Schwiebus, von ihrem Ursprung an, bis auf das Jahr 1763, Zllichau 1765, s. 311-312; t逝maczenie W這dzimierz Zarzycki

毒鏚這: M. Merian, Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae..., Frankfurt [nad Menem] 1650, s. 179-180; t逝maczenie M. Nowacki, J. Soboci雟ki.

[1] Problem pochodzenia nazwy miasta od Sweb闚 lub Szwab闚 by cz瘰to podnoszony przez historyk闚 niemieckich, aby udokumentowa jej germa雟kie 廝鏚這.
[2] Chodzi o wojn trzydziestoletni (1618-1648).
[3] Tj. P豉wnica, inaczej Struga 安iebodzi雟ka.
[4] 10mil = ok.70km.
[5] "Z造" czyli "zepsuty" pieni康z, tzn. pieni康z o zani穎nej zawarto軼i kruszcu lub fa連zywy.
[6] Chodzi o cmentarz ewangelicki za這穎ny w latach 1602-1607 na gruntach przekazanych miastu przez mieszczanina Baltena Heine przy obecnej ul. 安ierczewskiego.
[7] Cz窷 mieszkalna (reprezentacyjna) zamku.
[8] Druga, p馧nocna wie瘸 ratusza zosta豉 rozebrana w 1827 r.
[9] Zbrojownia miejska mie軼i豉 si w baszcie przy obecnej ul. Parkowej.
[10] Stara strzelnica, zlokalizowana za murami miejskimi, istnia豉 od 1451 r.
[11] By造 to domy o konstrukcji szachulcowej (tzw. pruski mur).
[12] Do pierwszej wojny 鈍iatowej wi瘯szo嗆 dom闚 podcieniowych w 安iebodzinie zlikwidowano.
[13] Chodzi prawdopodobnie o jaki rodzaj ozd鏏 wykonywanych z ptasich pi鏎.
[14] Mowa o dziele Jakuba Schickfusa „NewVermehrete Schlesische Chronica und Landes Beschreibung”, wydanym w Jenie w 1625 r.
[15] G. Braun, F. Hogenberg, „Civitates orbis terrarum”, tom V: „Theatro urbium”, K闤ln [1600], s. 50.
[16] Prawdopodobnie chodzi tutaj o rok 1491, gdy 安iebodzin znalaz si pod w豉dz Czech, po przej軼iowej zale積o軼i od kr鏊a W璕ier Macieja Korwina; w 1508 r. miasto wraz z ksi瘰twem g這gowskim zosta這 w陰czone bezpo鈔ednio do Korony Czeskiej.
[17] Pierwsza pisana wzmianka o 安iebodzinie pochodzi z roku 1302, natomiast w sk豉d ksi瘰twa 瘸ga雟ko-g這gowskiego wszed 安iebodzin (ponownie) ju w roku 1360.
[18] Mowa o dw鏂h wielkich po瘸rach, kt鏎e zniszczy造 prawie ca貫 miasto.

Opracowanie Adam Gonciarz, Marek Nowacki.



adres tego artyku逝: www.schwiebus.pl/articles.php?id=114