Najbardziej oficjalna strona 安iebodzina na starych kartach pocztowych

   MENU

  Skok do tamt康 sk康 przyby貫 :-=)  Powr鏒
   • Strona G堯wna
   • Wst瘼
   • Z historyi ...
   • 130 lat ...
   • Kroniki ...
   • Katalog C&Co.
   • Co nowego
   • Bibliografia
   • E-Mail




   Kroniki...

Kroniki wypadk闚 z XVII i XVIII wiecznych

dziej闚 安iebodzina


      "Kroniki wypadk闚..." czy to kolejna rubryka w wydaniu lokalnego tygodnika? Nie. Tym razem autor tekstu, Pan W這dzimierz Zarzycki pokusi si o ma貫 podsumowanie XVII i XVIII wiecznych "przypadk闚" 鈍iebodzi雟kich. Wielokrotnie powtarzane powiedzenie 瞠 wypadki chodz po ludziach jak nigdy p騧niej idealnie pasuje do tego okresu z dziej闚 naszego miasta
      Bardzo dzi瘯uj Autorwi artyku逝 za udost瘼nienie materia逝 do publikacji.

Aby m鏂 nieco pozytywniej spojrze na nasz wsp馧czesno嗆 dobrze jest czasem u鈍iadomi sobie, jakie niebezpiecze雟twa, zagro瞠nia i nieszcz窷cia wisia造 na co dzie nad g這wami mieszka鎍闚 安iebodzina zaledwie 300-400 lat temu, a to w historii okres przecie nie a tak d逝gi. Podobny, lub jeszcze gorszy, los by udzia貫m prawie wszystkich miast, szczeg鏊nie 鈔odkowoeuropejskich. W opisach dziej闚 miasta Jakuba Schickfusa, Samuela Knispela czy Gustawa Zerndta a roi si od opis闚 r騜nych wydarze ma造ch i wielkich, 鄉iesznych i dramatycznych. Z tego bogatego skarbca wybra貫m tylko te tematy wydarze, kt鏎e niegdy wia造 groz a dzi na szcz窷cie, s nam ca趾owicie nieznane. Pomin jednocze郾ie te wypadki, kt鏎e dotyczy造 pojedynczych os鏏 a zajm si wy陰cznie tymi, kt鏎e k豉d造 si pi皻nem na ca貫j spo貫czno軼i miejskiej. Dlatego na wst瘼ie wymieni te zagadnienia kt鏎ych nie porusz i wyja郾i dlaczego.

Nie b璠 zajmowa si wojnami. 安iebodzin, cho nigdy nie oblegany i nie niszczony wojnami prze篡wa jednak ci篹kie chwile w czasie cz瘰tych przemarsz闚 wojsk. Kwaterunki, burdy, kontrybucje by造 codzienno軼i. By造 tu prawie wszystkie wojska 鈔odkowej i wschodniej Europy. Te cierpienia prze篡wa造 i inne miasta na przestrzeni dziej闚 a po wsp馧czesno嗆 i groza wojny jest nam powszechnie znana, a wielu z nas nawet z autopsji.
Nie b璠 r闚nie m闚i o bijatykach, zab鎩stwach, wypadkach czy po瘸rach 2-3 dom闚. Dzi mamy b鎩ki w dyskotekach, strzelaniny na parkingach, porachunki mafii wreszcie tak liczne wypadki drogowe, 瞠 tym nas minione wieki niczym nie zaskocz.
Nie wspomn tak瞠 o utyskiwaniu i karaniu za uwiedzenia, zdrad ma鹵e雟k, za nierz康 czy wreszcie oburzenia na bardzo z陰 s豉w 豉幡i miejskich. Dzi mamy to samo, ponadto "krasawice" na trasach przelotowych, natomiast 豉幡ie zast徙i造 dzi agencje towarzyskie.
Nie b璠 wspomina tak瞠 k這pot闚 finansowych kupc闚, rzemie郵nik闚 i nauczycieli bo istnia造 one zawsze i trwaj niezmiennie do dzi. (...)

Jak grom z jasnego nieba spada造 na miasto po瘸ry. Wszystkie domy z wyj徠kiem ratusza, ko軼io豉, szko造 (od 1604r.) i zamku zbudowane by造 z drewna lub ich konstrukcje by造 ryglowe (drewniana konstrukcja wype軟iona glin zmieszan ze s這m). Piece prymitywne, otwarty ogie latarni, 鈍iec, 逝czywa. W mie軼ie by造 stajnie, obory, stodo造. Pali這 si cz瘰to.
Stra積ik z wie篡 alarmowa dzwonem, ale kiedy ogie wybucha, wszystko zale瘸這 od kierunku wiatru. Ratunkiem by deszcz. Pierwsze przepisy przeciwpo瘸rowe i 鈔odki ppo. Pojawi造 si dopiero w drugiej po這wie XVIII wieku.

Miasto pali這 si ju wcze郾iej, ale my zajmiemy si wy陰cznie XVI i XVII wiekiem i to tylko tymi po瘸rami, kt鏎e obejmowa造 znaczn cz窷 miasta. I tak:
. r. 1500 - sp這n窸o p馧 miasta,
. r. 1522 - po瘸r browaru na Kreuzstrasse (3 Maja) rozprzestrzeni si b造skawicznie, sp這n窸o ca貫 miasto w obr瑿ie mur闚 z wyj徠kiem ratusza, ko軼io豉, szko造 i zamku,
. r. 1541 - w ci庵u trzech godzin sp這n窸o ca貫 miasto i przedmie軼ia z Bram Krzy穎w, pozosta tylko zamek i przedmie軼ie G這gowskie. Stopi造 si dzwony ko軼io豉,
. r. 1637 - po瘸r na rynku, spali豉 si ca豉 cz窷 miasta od ulicy 3 Maja a po otoczenie ko軼io豉 安. Micha豉. Zn闚 stopi造 si dzwony ko軼io豉. W sumie 60 dom闚 mieszkalnych i innych zabudowa.
. r. 1640 - po瘸r spowodowa 穎軟ierz szwedzki stacjonuj帷ych tu wojsk, sp這n窸o prawie 50 dom闚 mieszkalnych oraz inne zabudowania.

Nie licz帷 po瘸r闚 drobnych i wcze郾iejszych, to w okresie 140 lat miasto pali這 si 5 razy, 鈔ednio co 28 lat! ζski ksi捫璚e, ulgi podatkowe, drewno z lasu miejskiego pomaga造 odbudowa miasto, ale wszystko trzeba by這 za ka盥ym razem rozpoczyna od zera. Gin掖 ca造 dobytek. L瘯 przed ogniem by ogromny. Spodziewa si go mo積a by這 w ka盥ej chwili i trzeba by這 mie wszystko w pogotowiu.

Nad mieszka鎍ami miasta wisia這 nieustannie widmo zarazy. Przybywa豉 g堯wnie ze wschodu. 字odk闚 zaradczych prawie nie by這. Nieliczni tylko uchodzili z 篡ciem, i tak: . r. 1510 - zmar這 tyle ludzi, 瞠 nikt ich nie potrafi policzy,
. r. 1533 - zmar這 1900 os鏏 - a miasto by這 przecie ma貫,
. r. 1552 - zgin窸o ponad 2000 os鏏 - zaraza z nawrotami,
. r. 1625 - zmar這 775 os鏏,
. r. 1630-33 - w pierwszych dwu latach zmar這 1700 os鏏 - niepoliczone i nie rejestrowane w ko軼iele zw這ki le瘸造 po polach,
. r. 1654 - zaraz przywlekli ku郾ierze i kupcy sk鏎 z Rosji, we Frankfurcie zaraza szala豉 7 razy, w 安iebodzinie poch這n窸a 400 ofiar.

W ci庵u tych 144 lat d簑ma szala豉 6 razy, 鈔ednio co 24 lata! Jak dobrze, 瞠 nie znamy tego nieszcz窷cia. Przytocz tylko fragmenty z historii miasta Gustawa Zerndta:
"Miasto wyda這 zarz康zenia. Boczne drogi zabarykadowano i ustawiono obok nich szubienice z napisem, 瞠 kto mimo to przejdzie b璠zie na miejscu powieszony. Damy z zaraz znaczono podw鎩nym krzy瞠m i zabijano na parterze drzwi i okiennice deskami i gwo寮幟i. Zdrowi mogli przedtem dom opu軼i ale nie wraca, dopiero po 40 dniach po ust徙ieniu zarazy. Duchowni nie郵i chorym pociech przez otwory w okiennicach. Stra積icy dostarczali 篡wno嗆. Zamkni璚i mogli tylko z pi皻ra spuszcza koszyki. Zrzucone pieni康ze i kartki z 篡czeniami zakupu brano 造磬 lub obc璕ami i najpierw moczono w occie. Grzebano bez konduktu (zakaz) o 1 這kcia g喚biej ni zwykle i zalewano niegaszonym wapnem. 40 dni po ostatnim zgonie lub po prze篡ciu ostatniego chorego dom otwierano i miejscy stra積icy czy軼ili dom octem, s這n wod, gor帷ym 逝giem, 軼iany tynkowano". G堯wnymi 鈔odkami "medycznymi" by這 g喚bokie wypalanie ropni roz瘸rzonym do bia這軼i 瞠lazem, doustnie czosnek.

W owych czasach karano surowo, a ze z這dziejami nie patyczkowano si. Oto wyci庵 z 闚czesnego "kodeksu": "Je郵i kradzie wynios豉 p馧 srebrnego grosza (Batzen) i zosta豉 potwierdzona przez trzech wiarygodnych 鈍iadk闚 nale篡 go straci. Je瞠li wynios豉 mniej, to ma by publicznie wych這stany, je瞠li jednak wcze郾iej by dokona niecnego czynu lub krzywoprzysi瘰twa to nale篡 te go straci". Zab鎩stwa nie by造 niczym niezwyk造m i karano je cz瘰to grzywn lub odszkodowaniem rodzinie. A dzi odwrotnie. Dalej pisze kronikarz: "瞠 miasto mia這 w豉snego kata jest pewne. Mia on w tych dawnych czasach tyle roboty, 瞠 musia utrzymywa pomocnika. Kiedy chwilowo "etat" kata nie by obsadzony, miasto anga穎wa這 kat闚 z Mi璠zyrzecza lub Krosna. Umowa z Ambrozisem, katem z Mi璠zyrzecza opiewa豉 na 2 guldeny od egzekucji i utrzymywanie przez wszystkie dni "pracy". Inne zaj璚ia jak ch這sta, tortury w czasie przes逝cha prawdopodobnie te nale瘸造 do jego obowi您k闚. Wykonywa te drobniejsze kary np. obcinanie r彗 za kradzie. A oto przyk豉dy z zachowanych (dzi ich nie ma) ksi庵 s康owych np. tylko z samej ko鎍闚ki XVI w.
. r. 1597, 30 stycznia 軼i皻o Michaela Heinza za kradzie,
. r. 1597, 15 sierpnia niejak Baumgarten zakopano 篡wcem i przebito palem za wiaro這mstwo i mord na w豉snym nienarodzonym dziecku,
. r. 1597, 4 sierpnia 軼i皻o Heinza Schade z powodu ci庵造ch kradzie篡, tego samego dnia 軼i皻o Hansa Horna za to samo - obaj sukiennicy,
. r. 1598, 28 listopada Georg Heinze stracony za kradzie przez stopniowe obcinanie cz這nk闚 i pogrzebany przed bram G這gowsk,
. r. 1599, 11 czerwca Heinz Burgman powieszony za kradzie i nierz康.
Kto mo瞠 mi zarzuci, 瞠 we wst瘼ie obieca貫m nie porusza spraw indywidualnych. Ale to nie by造 sprawy indywidualne. Na egzekucj zbiega這 si ca貫 miasto. By豉 to ciekawo嗆, demonstracja pot瘼ienia z豉, dowarto軼iowanie si, 瞠 to ja jestem kryszta這wy. By這 to wielkie spotkanie, ceremonia, teatr, kino, telewizja, telefon, wszystko w jednym! By造 opisy zbrodni, plotki, ocena lub krytyka sztuki katowskiego rzemios豉, wreszcie lekcja wychowawcza. Rodzice zabierali bowiem dzieci by im pokaza co czeka cz這wieka za niecne czyny. Dlatego kaci prze軼igali si w organizowaniu atrakcyjnego spektaklu. A oto inny okres:
. r. 1630, 22 czerwca 軼i皻o Bartela Buttnera za kradzie koni, g這w nabito na dr庵, a cia這 豉mano ko貫m - tego samego dnia powieszono Hansa Bergera za kradzie wo堯w i koni.
Inny wycinkowy okres: od 1667 do 1686 軼i皻o pi耩 os鏏 za wyst瘼ki r騜nego pochodzenia. Ciekawe wydarzenie mia這 miejsce w 1738 roku: zosta豉 6 lipca zasztyletowana w nocy w 堯磬u 穎na kata Krasnego przez m這dzie鎍a, kt鏎y za kradzie uwi瞛iony w Stockhauzie (wi瞛ienie w baszcie za PKO - antykwariat) wyzwoli si z 豉鎍uch闚 (chyba zemsta na kacie za tortury?). M這dzie鎍a uj皻o w szuwarach za zamkiem i 28 wrze郾ia 軼i皻o a cia這 豉mano ko貫m. Wniosek: jeszcze w po這wie XVIII wieku miasto posiada這 kata!

Obraz 闚czesnego wymiaru sprawiedliwo軼i nie by豚y pe軟y, gdyby鄉y nie wspomnieli o procesach czarownic. W XVII wieku by造 one cz瘰te w Zielonej G鏎ze i Frankfurcie. S璠zia miejski Gottfried Beissricht nie chcia okaza si opiesza造m i 豉pa czarownice gdzie tylko si da這. Wy豉pa ich a 6 (2 ze 安iebodzina, 4 z O這boku). Dwie pope軟i造 samob鎩stwo w wi瞛ieniu - oczywi軼ie winnym by czart, kt鏎y jednej przetr帷i kark, a druga si powiesi豉. 13 lipca 1662 roku p這n窸o 6 stos闚 na o這bockim wygonie za trzecim wiatrakiem. Mieszka鎍y 安iebodzina i okolicznych wiosek przybyli t逝mnie by radowa wzrok m璚zarniami, z dzisiejszego punktu widzenia, niczemu niewinnych kobiet. Jak g這si豉 fama czarownice rzuci造 kl徠w na s璠ziego, kt鏎y nie prze篡 po egzekucji nawet 4 tygodni. Tak wi璚 d簑ma, cholera, po瘸ry, top鏎 katowski, stosy by造 powszechne i sia造 groz w鈔鏚 mieszka鎍闚 tego samego miasta, w kt鏎ym my dzi 篡jemy. Pozwol sobie zostawi to wszystko bez komentarza!




(c) by Robert Ziach & Co. A.G. (tm)